Kısa yanıt: Bruksizm, dişleri istemsizce sıkma ya da gıcırdatma alışkanlığıdır ve çoğunlukla uykuda ortaya çıkar. Zamanla diş aşınması, çene kası ağrısı ve baş ağrısına katkıda bulunabilir. Gece plağı dişleri korumaya yardımcı olan yaygın bir önlemdir; ancak uygun yönetim planı muayeneden sonra hekim tarafından belirlenir.
Belirtileri nelerdir?
- Sabahları çene kaslarında yorgunluk, sertlik veya ağrı
- Şakak bölgesinde ya da ense çevresinde baş ağrısı
- Dişlerde aşınma, düzleşme veya küçük çatlaklar
- Diş hassasiyetinde artış
- Çene eklemi çevresinde ses ya da ağız açarken zorlanma
- Yanak ve dil kenarında diş izleri
- Partnerin uykuda gıcırdama sesi duyması
Birçok kişi uykuda bruksizm yaptığını fark etmez; belirtiler çoğu zaman hekim muayenesinde yakalanır.
Neden olur?
Tek bir neden yoktur; birden fazla etken birlikte rol oynayabilir:
- Stres ve gerginlik
- Uyku düzensizliği ve bazı uyku bozuklukları
- Kafein, alkol ve sigara kullanımı
- Diş kapanışındaki uyumsuzluklar
- Bazı ilaçlar
- Genetik yatkınlık
Çocuklarda da görülebilir; çoğunlukla büyüme ve süt dişlerinin değişimiyle azalır, yine de sıklık ve belirtiler açısından hekime danışılmalıdır.
Dişlere ve çeneye zararları
- Mine aşınması ve diş boyunlarında hassasiyet; bu konuyu diş hassasiyeti yazımızda anlattık.
- Dolgu ve kaplamalarda kırılma ya da çatlama
- Diş eti çekilmesine katkı
- Çiğneme kaslarında ağrı ve çene eklemi şikayetleri
- Uyku kalitesinde bozulma
Gece plağı nedir?
Gece plağı, genellikle üst ya da alt dişlere uygulanan, kişiye özel hazırlanmış ve dişleri birbirine sürtünmekten koruyan şeffaf bir plaktır. Bruksizmi tamamen ortadan kaldırmayı değil, dişleri ve dolguları korumayı amaçlar. Kullanım şekli ve malzemesi hekim tarafından belirlenir.
- Plak ağıza uygun şekilde ölçü ya da dijital tarama ile hazırlanır.
- Her gece düzenli takılması gerekir.
- Sabah çıkarılıp soğuk suyla ve yumuşak fırçayla temizlenir.
- Kuru ve kapalı bir kutuda saklanır; sıcak sudan uzak tutulmalıdır.
- Zamanla aşınabilir; kontrollerde durumu değerlendirilir.
Diş tedavisi sonrası kullanılan tutucular için pekiştirme (retainer) sayfamıza, şeffaf plakla ilişkisi için bruksizm ve şeffaf plak sayfamıza bakabilirsiniz.
Gece plağını kullanırken dikkat edilecekler
İlk gecelerde plağa alışmak için birkaç gün gerekebilir; ağızda dolgunluk hissi, hafif tükürük artışı veya uyku sırasında plağı çıkarma isteği görülebilir. Bu durum çoğunlukla zamanla azalır. Plak oturmuyorsa, çatlamışsa ya da çene ağrınız artıyorsa kullanmaya devam etmek yerine kliniğe haber verin. Plağı arkadaş veya aile bireyleriyle paylaşmayın; her plak kişiye özel hazırlanır.
Ortodontik tedavi ve bruksizm
Diş teli ya da şeffaf plak kullanan kişilerde de bruksizm görülebilir. Bu durumda hekim tedavi planına uygun bir koruma yöntemi önerir. Tedavi sonrasında pekiştirme için kullanılan plaklar ile gece plağı farklı amaçlara hizmet eder; bu nedenle hangisini nasıl kullanacağınızı hekimle netleştirin. Kırık veya kaybolan plaklar için retainer kaybolursa ne yapmalı yazımıza bakabilirsiniz.
Tanı nasıl konur?
Hekim şikayetlerinizi dinler, çiğneme kaslarını ve çene eklemini muayene eder, dişlerdeki aşınma izlerini inceler. Gerekirse röntgen veya ek görüntüleme istenir. Uyku sırasında nefes durması ya da horlama şüphesi varsa uyku muayenesi için ilgili bir uzmana yönlendirme yapılabilir.
Gece plağının yanında başka yöntemler
- Stres yönetimi ve uyku hijyeni düzenlemeleri
- Çene kasları için hekimin önereceği gevşetme egzersizleri
- Kapanış uyumsuzluğu varsa diş hekimi ya da ortodontist değerlendirmesi
- Gerekirse çene kaslarına yönelik ek tedavi seçeneklerinin hekimle konuşulması
Bu seçeneklerin hangisinin uygun olduğu kişiden kişiye değişir.
Gündüz neler yapılabilir?
- Gün içinde dişlerin birbirine temas edip etmediğini fark etmeye çalışın; dişler normalde hafif aralıkta durur.
- Akşam saatlerinde kafein ve alkolü azaltın.
- Rahatlama egzersizleri, düzenli uyku ve fiziksel aktivite stresi yönetmeye yardımcı olabilir.
- Sert yiyecekleri ve sakız çiğnemeyi sınırlayın.
- Çene kaslarında gerginlik varsa sıcak uygulama hekim önerisiyle denenebilir.
Ne zaman hekime gidilmeli?
Çene ağrısı, ağız açmada kısıtlılık, tekrarlayan baş ağrısı, dişlerde belirgin aşınma veya kırılma gözlendiğinde muayene gerekir. Ağrı ve çene eklemi şikayetlerinde diğer nedenler de dışlanmalıdır.
Kısaca merak edilenler
Gece plağı gıcırdatmayı bitirir mi?
Plak dişleri aşınmadan korumaya yardımcı olur; alışkanlığı ortadan kaldırmayabilir. Genellikle stres yönetimi ve takiple birlikte değerlendirilir.
Gece plağı ile retainer aynı şey mi?
Hayır. Retainer diş dizilimini korumak için, gece plağı ise sıkma ve gıcırdatmadan dişleri korumak için kullanılır; bazı durumlarda hekim tek plakla iki amaca yönelik plan yapabilir.
Çocuklarda diş gıcırdatma tehlikeli mi?
Çoğu zaman geçicidir; yine de belirgin aşınma ya da çene ağrısı varsa çocuk diş hekimine danışılmalıdır.
Size uygun olanı nasıl öğrenirsiniz?
Buradaki bilgiler geneldir; sizin için doğru plan muayene ve hekim değerlendirmesiyle belirlenir. Ankara Çankaya’da, Oran’daki kliniğimizde sorularınızı birlikte ele alıyoruz. Randevu ve ulaşım için iletişim sayfamıza bakabilirsiniz.
