Aparey nedir?
“Aparey”, ortodontide dişlere ve çenelere kontrollü kuvvet uygulayan ya da onları belirli bir konumda tutan araçların genel adıdır. Bazı apareyler yalnızca dişleri hareket ettirirken, bazıları büyüme dönemindeki çocuklarda çenelerin gelişimini yönlendirmeyi amaçlar. Braketler ve şeffaf plaklar da geniş anlamda ortodontik aygıtlardır; bu sayfada daha çok diğer aparey türleri ele alınmıştır.
Hareketli apareyler
Akrilik bir gövde ve tellerden oluşur, hasta tarafından takılıp çıkarılır. Tek tek dişlerin hareket ettirilmesi, küçük miktarda genişletme veya bir dişin ters kapanışının düzeltilmesi gibi sınırlı hareketlerde kullanılır. Etkinliği doğrudan kullanım süresine bağlıdır; genellikle yemek ve fırçalama dışında takılması istenir.
Sabit apareyler
Hızlı damak genişletme apareyi
Üst azı dişlerine sabitlenen ve ortasında bir vida bulunan apareydir. Vida belirli aralıklarla çevrilerek damak sütürü açılır ve üst çene genişletilir. Ayrıntılar için çene genişletme sayfasına bakabilirsiniz.
Sabit fonksiyonel apareyler
Alt çeneyi öne konumlandıran, sürekli ağızda kalan apareylerdir. Kullanıma bağlı olmadıkları için uyum sorunu yaşanan gençlerde tercih edilebilir.
Alışkanlık kırıcı apareyler
Parmak emme veya dil itimi gibi alışkanlıkların bırakılmasına yardımcı olmak için kullanılır.
Fonksiyonel apareyler
Büyüme dönemindeki çocuklarda, özellikle alt çene geriliğinde, alt çeneyi öne konumlandırarak gelişimini desteklemek amacıyla kullanılır. Hareketli ya da sabit türleri vardır. Şeffaf plaklara entegre edilen mandibular ilerletme de benzer bir prensiple çalışır.
Ağız dışı apareyler
Yüz maskesi, üst çenenin geride kaldığı durumlarda erken yaşta üst çenenin öne gelişimini desteklemek için kullanılır. Headgear gibi ağız dışı apareyler ise üst çenenin ya da azı dişlerinin öne hareketini sınırlamak amacıyla seçilmiş vakalarda kullanılabilir. Bu apareyler genellikle evde ve geceleri takılır.
Yer tutucular
Süt dişi erken kaybedildiğinde komşu dişlerin boşluğa kaymasını önleyerek kalıcı diş için yerin korunmasını sağlar. Sabit ya da hareketli olabilir.
Pekiştirme apareyleri
Ortodontik tedavi sonrasında dişlerin yeni konumunda kalmasını sağlayan sabit teller veya hareketli plaklardır. Ayrıntılar için pekiştirme tedavisi sayfasına bakabilirsiniz.
Aparey bakımı
- Hareketli apareyler her gün yumuşak bir fırça ve ılık su ile temizlenmelidir; sıcak su biçim bozulmasına yol açabilir.
- Çıkarılan aparey mutlaka kutusunda saklanmalıdır.
- Sabit apareylerin çevresi ara yüz fırçası ile özenle temizlenmelidir.
- Sert, yapışkan ve çok şekerli yiyeceklerden kaçınılmalıdır.
- Kırılan, gevşeyen ya da batan apareylere evde müdahale edilmemeli, klinikle iletişime geçilmelidir.