Yer tutucu neden gerekir?
Süt dişleri yalnızca çiğneme için değil, altta gelişen kalıcı dişlere yol göstermek için de vardır. Bir süt dişi erken kaybedildiğinde, özellikle arka bölgede, komşu dişler zamanla boşluğa doğru eğilebilir ya da kayabilir. Bu durumda kalıcı diş sürmek için yeterli yer bulamayabilir; dişler çapraşık dizilebilir ya da kalıcı diş gömülü kalabilir.
Yer tutucu bu kaymayı önleyerek ileride gerekebilecek daha kapsamlı bir ortodontik tedavinin ihtimalini azaltmaya yardımcı olabilir. Her erken kayıpta yer tutucu gerekmez; kararı, kaybedilen dişin türü, çocuğun yaşı ve alttaki kalıcı dişin sürmeye ne kadar yakın olduğu belirler.
Hangi durumlarda düşünülür?
- Süt azı dişlerinden birinin, alttaki kalıcı diş sürmeden çok önce kaybedilmesi
- Derin çürük veya enfeksiyon nedeniyle süt dişinin çekilmek zorunda kalınması
- Düşme veya darbe sonucu dişin kaybedilmesi
- Röntgende alttaki kalıcı dişin sürmesine uzun süre olduğunun görülmesi
Kalıcı diş sürmek üzereyse ya da kalıcı diş hiç yoksa farklı bir planlama yapılabilir. Bu nedenle karar muayene ve röntgen üzerinden verilir.
Yer tutucu türleri
| Tür | Nasıl uygulanır? |
|---|---|
| Bant-ilmek (sabit) | Boşluğun yanındaki dişe halka (bant) takılır; halkaya bağlı ince bir tel boşluğu korur. Tek dişlik boşluklarda sık kullanılır. |
| Lingual ark (sabit) | Alt çenede iki taraftaki azı dişlerine bağlanan ve dişlerin iç yüzeyinden geçen bir teldir; birden fazla boşluk olduğunda tercih edilebilir. |
| Damak arkı / Nance apareyi (sabit) | Üst çenede azı dişlerini birbirine ya da damağa dayanan bir parçaya bağlayarak kaymalarını önler. |
| Hareketli yer tutucu | Akrilik bir plak üzerine yerleştirilir; çocuk takıp çıkarır. Ön bölgede estetik amaçlı diş eklenebilir. Etkisi düzenli takılmasına bağlıdır. |
Uygulama nasıl yapılır?
- Muayene ve röntgen: Boşluğun durumu ve alttaki kalıcı dişin konumu değerlendirilir.
- Ölçü veya ağız içi tarama: Apareyin kişiye özel üretilmesi için alınır.
- Yerleştirme: Sabit yer tutucular dişe simante edilir; hareketli olanların takılıp çıkarılması öğretilir.
- Kontroller: Genellikle birkaç ayda bir; apareyin yerinde olup olmadığı ve kalıcı dişin sürme durumu takip edilir.
- Çıkarma: Kalıcı diş sürmeye başladığında yer tutucu hekim tarafından çıkarılır.
Günlük bakım ve dikkat edilecekler
- Sabit yer tutucunun çevresi her fırçalamada dikkatle temizlenmelidir; halkanın etrafında yiyecek birikebilir.
- Yapışkan ve sert yiyecekler (karamela, sakız, sert şeker) apareyi gevşetebilir.
- Çocuğun apareyle dil ya da parmakla oynamaması gerekir; tel bükülebilir.
- Hareketli yer tutucu çıkarıldığında kutusunda saklanmalı, her gün temizlenmelidir.
- Aparey gevşer, kırılır, kaybolur ya da diş etinde yara oluşursa klinikle iletişime geçilmelidir.
Yer tutucu ile ortodonti ilişkisi
Yer tutucu, erken ortodontik tedavi yaklaşımının bir parçası olarak değerlendirilebilir. Boşluk zaten kapanmaya başlamışsa yer tutucu yerine yer açıcı apareyler ya da ileride kapsamlı ortodontik tedavi gerekebilir. Çocuklarda ilk ortodontik kontrolün yaklaşık 7 yaş civarında yapılması bu tür durumların zamanında fark edilmesine yardımcı olur. Ayrıntılar için çocuklarda ortodontik tedavi ve ortodontik apareyler rehberi sayfalarına bakabilirsiniz.