Terimlerin yanında, konuyla ilgili daha ayrıntılı bilgi bulabileceğiniz sayfalara bağlantılar yer alır. Burada bulamadığınız bir terim varsa bize iletebilirsiniz.
A’dan Z’ye ortodonti terimleri
Ortodonti Terimleri Sözlüğü
Ortodontik muayenede ya da tedavi planında karşılaştığınız terimlerin anlamlarını sade bir dille açıkladık. Protrüziv, retrognati, prognati, ataşman, IPR, overjet, overbite, retainer ve daha fazlasını harf sırasına göre bulabilirsiniz.
- KapsamOrtodonti ve şeffaf plak terimleri
- DüzenHarf sırasına göre
- Bağlantılarİlgili tedavi sayfaları
- GüncellemeDüzenli olarak genişletilir
A
- Açık kapanış (Open bite)
Ağız kapalıyken alt ve üst ön dişlerin (bazen yan dişlerin) birbirine değmemesi ve aralarında dikey bir boşluk kalması durumudur. Parmak emme, dil itimi veya iskeletsel nedenlere bağlı olabilir.
- Alt çene geriliği (Retrognati, mandibular retrüzyon)
Alt çenenin üst çeneye ve yüzün diğer yapılarına göre geride konumlanmasıdır. Ortodontide çoğunlukla Sınıf II kapanışla birlikte görülür.
- Alt çene ileriliği (Prognati, Sınıf III)
Alt çenenin üst çeneye göre önde konumlanmasıdır. Alt ön dişler çoğu zaman üst ön dişlerin önünde kapanır.
- Aparey (Ortodontik aygıt)
Dişleri hareket ettirmek, çene gelişimini yönlendirmek ya da elde edilen sonucu korumak için kullanılan hareketli veya sabit ortodontik araçların genel adıdır.
- Ataşman (Attachment)
Şeffaf plak tedavisinde bazı dişlerin yüzeyine yapıştırılan, diş renginde küçük kompozit çıkıntılardır. Plağın dişi daha etkili kavramasını ve belirli hareketlerin yapılabilmesini sağlar; tedavi sonunda sökülür.
B
- Braket (Diş teli)
Dişlerin yüzeyine yapıştırılan ve içinden ortodontik tel geçirilen küçük metal ya da seramik parçalardır. Sabit ortodontik tedavinin temel bileşenidir.
- Büyüme atılımı (Pubertal büyüme dönemi)
Ergenlik döneminde boy ve çene büyümesinin en hızlı olduğu evredir. Alt çene geriliği gibi iskeletsel sorunların tedavisinde zamanlama açısından önemlidir.
C
- Chewie (Çiğneme silindiri)
Şeffaf plakların dişlere tam oturmasına yardımcı olmak için birkaç dakika boyunca hafifçe ısırılan yumuşak plastik silindirdir.
- ClinCheck (Dijital tedavi planı)
Invisalign sisteminde kullanılan dijital tedavi planlama yazılımının adıdır. Dişlerin başlangıçtan bitişe kadar planlanan hareketleri üç boyutlu olarak gösterilir.
Ç
- Çapraşıklık (Crowding)
Çenede yeterli yer olmadığında dişlerin üst üste binmesi, dönmesi ya da sıradan çıkmasıdır.
- Çapraz kapanış (Crossbite)
Bir veya birkaç üst dişin, ağız kapandığında alt dişlerin dışında olması gerekirken içinde kalmasıdır. Ön ya da arka bölgede görülebilir.
D
- Damak genişletme (Hızlı maksiller genişletme, RPE)
Dar üst çeneyi, damağın ortasındaki sütürü açarak genişletmeyi amaçlayan ortodontik tedavidir. Çoğunlukla büyüme çağında vidalı apareylerle yapılır.
- Derin kapanış (Deep bite, artmış overbite)
Ağız kapalıyken üst ön dişlerin alt ön dişleri normalden fazla örtmesidir.
- Diastema (Diş arası boşluk)
Dişler, en sık da iki üst ön diş arasında bulunan boşluktur.
- Dijital ağız içi tarama (İntraoral tarama, 3D tarama)
Dişlerin ve dişetlerinin, ağız içine yerleştirilen küçük bir tarayıcıyla üç boyutlu dijital modelinin oluşturulmasıdır. Geleneksel ölçünün yerine kullanılabilir.
- Dil itimi (Tongue thrust)
Yutkunma ve konuşma sırasında dilin ön dişlere ya da aralarına doğru itilmesidir. Açık kapanışın oluşmasına veya tekrarlamasına katkıda bulunabilir.
E
- Elastik (Lastik)
Alt ve üst çene arasında kuvvet uygulamak için braketlere ya da şeffaf plaklara takılan küçük lastik halkalardır. Kapanış ilişkisinin düzeltilmesine yardımcı olur.
- Erken ortodontik tedavi (Faz 1, interseptif tedavi)
Tüm kalıcı dişler sürmeden önce, genellikle 6–10 yaş arasında, çene gelişimini yönlendirmek veya ilerideki sorunları hafifletmek amacıyla yapılan sınırlı tedavidir.
F
- Fonksiyonel aparey (Fonksiyonel aygıt)
Büyüme çağında alt çeneyi öne konumlandırarak gelişimini desteklemeyi amaçlayan hareketli veya sabit apareylerdir.
- Frenulum (Dudak bağı, frenektomi)
Dudağı veya dili dişetine ve ağız tabanına bağlayan ince doku bandıdır. Kalın üst dudak bağı, ön dişler arasındaki boşluğun kapanmasını zorlaştırabilir.
G
- Gömülü diş (İmpakte diş)
Sürmesi gereken zamanda ağız içine çıkmamış, kemik içinde kalmış diştir. En sık yirmi yaş dişleri ve üst köpek dişlerinde görülür.
H
- Hassas kanat (Precision wing)
Mandibular ilerletme amaçlı şeffaf plakların yan bölgelerine eklenen ve alt çeneyi önde tutmaya yardımcı olan çıkıntılardır.
- Headgear (Ağız dışı aparey)
Başa ya da boyna takılan ve ağız içindeki aygıta bağlanan, üst çenenin veya azı dişlerinin öne hareketini sınırlamak için kullanılan ağız dışı apareydir.
I
- IPR (Dişler arası aşındırma, stripping)
Yer kazanmak ya da diş biçimini düzenlemek için dişlerin yan yüzeylerinden güvenli sınırlar içinde çok az miktarda mine dokusunun inceltilmesidir.
İ
- İskeletsel bozukluk (İskeletsel uyumsuzluk)
Alt ve üst çene kemiklerinin boyutu, konumu ya da birbirine göre ilişkisindeki uyumsuzluktur. Dişsel sorunlardan farklı olarak tedavide büyüme yönlendirmesi veya cerrahi gerekebilir.
K
- Kamuflaj tedavisi (Ortodontik kamuflaj)
İskeletsel bir uyumsuzlukta çenelerin konumu değiştirilmeden, dişlerin eğimleri ayarlanarak kapanışın ve görünümün iyileştirilmesidir.
- Kapanış (Oklüzyon)
Ağız kapandığında alt ve üst dişlerin birbirine temas biçimidir.
- Karma dişlenme (Mikst dentisyon)
Ağızda hem süt dişlerinin hem de kalıcı dişlerin birlikte bulunduğu, yaklaşık 6–12 yaş arasındaki dönemdir.
L
- Lingual braket (İç yüzey braketi)
Dişlerin dil tarafındaki yüzeyine yapıştırılan, dışarıdan görünmeyen braketlerdir.
M
- Maksilla (Üst çene)
Üst çene kemiğinin tıptaki adıdır.
- Malokluzyon (Kapanış bozukluğu)
Dişlerin ve çenelerin normal kapanış ilişkisinden sapmasıdır. Ortodontik sorunların genel adıdır.
- Mandibula (Alt çene)
Alt çene kemiğinin tıptaki adıdır.
- Mandibular ilerletme (Alt çene ilerletme)
Büyüme çağında alt çeneyi öne konumlandırarak gelişimini desteklemeye yönelik tedavi yaklaşımıdır.
- Mini vida (Geçici ankraj cihazı, TAD)
Ortodontik kuvvet uygulamak için dayanak olarak kemiğe geçici olarak yerleştirilen küçük titanyum vidalardır. Tedavi sonunda çıkarılır.
N
- Nüks (Relaps)
Ortodontik tedavi sonrasında dişlerin eski konumlarına doğru geri hareket etmesidir. Pekiştirme aygıtlarıyla önlenmeye çalışılır.
O
- Ortodonti (Ortodontik tedavi)
Dişlerin ve çenelerin konum ve ilişkisindeki bozuklukları teşhis eden, önleyen ve tedavi eden diş hekimliği uzmanlık dalıdır.
- Ortognatik cerrahi (Çene cerrahisi)
Belirgin iskeletsel çene uyumsuzluklarında, ortodontik tedaviyle birlikte planlanan ve çenelerin cerrahi olarak yeniden konumlandırıldığı ameliyattır.
- Overbite (Dikey örtülme)
Ağız kapalıyken üst ön dişlerin alt ön dişleri dikey yönde ne kadar örttüğünü ifade eder. Artması derin kapanış, negatif olması açık kapanış olarak adlandırılır.
- Overjet (Yatay örtülme)
Üst ön dişlerin alt ön dişlerin ne kadar önünde olduğunu gösteren yatay mesafedir. Artması fırlak dişler, negatif olması ön çapraz kapanış anlamına gelir.
P
- Panoramik röntgen (Panoramik film)
Tüm dişleri, kökleri, gömülü ve eksik dişleri ve çene kemiklerini tek görüntüde gösteren röntgendir.
- Pekiştirme (Retansiyon)
Aktif ortodontik tedavi sonrasında dişlerin yeni konumlarında kalmasını sağlamak için uygulanan dönemdir.
- Plak (Şeffaf plak, aligner)
Dişleri planlanan konuma doğru küçük adımlarla hareket ettirmek için kişiye özel üretilen, çıkarılabilir şeffaf plastik aygıttır.
- Prognati (Alt çene ileriliği)
Çenenin, en sık da alt çenenin, normalden önde konumlanmasıdır.
- Protrüzyon (Protrüziv dişler)
Dişlerin veya çenenin normalden daha önde ya da öne eğimli konumlanmasıdır. “Protrüziv” ifadesi öne doğru konumlanmış anlamına gelir; örneğin protrüziv ön dişler fırlak dişleri tanımlar.
R
- Retainer (Pekiştirme aygıtı)
Ortodontik tedavi sonrasında kullanılan sabit tel veya hareketli şeffaf plak biçimindeki pekiştirme aygıtıdır.
- Retrognati (Retrüzyon)
Çenenin, çoğunlukla alt çenenin, normalden geride konumlanmasıdır.
S
- Sabit pekiştirme teli (Lingual retainer, sabit retainer)
Ön dişlerin iç yüzeyine yapıştırılan ince teldir. Dişlerin geri kaymasını önlemek için uzun süre ağızda kalabilir.
- Sefalometri (Yan kafa röntgeni)
Kafanın yandan çekilen röntgeni üzerinde yapılan ölçümlerle çenelerin ve dişlerin birbirine göre konumunun değerlendirilmesidir.
- Sınıf I kapanış (Normal molar ilişki)
Alt ve üst azı dişlerinin normal ilişkide olduğu kapanış tipidir. Bu durumda da çapraşıklık veya boşluk gibi dişsel sorunlar bulunabilir.
- Sınıf II kapanış (Distal kapanış)
Alt dişlerin ve çoğu zaman alt çenenin, üst dişlere göre geride olduğu kapanış tipidir.
- Sınıf III kapanış (Mezial kapanış)
Alt dişlerin ve çoğu zaman alt çenenin, üst dişlere göre önde olduğu kapanış tipidir.
- Süt dişlenme (Primer dentisyon)
Ağızda yalnızca süt dişlerinin bulunduğu, yaklaşık 3–6 yaş arasındaki dönemdir.
- Sütür (Damak sütürü)
Kemikler arasındaki bağlantı hattıdır. Damak sütürü büyüme çağında henüz tam kaynaşmadığı için damak genişletme bu dönemde daha kolaydır.
Ş
- Şeffaf plak tedavisi (Aligner tedavisi, telsiz ortodonti)
Dişlerin, sırayla değiştirilen kişiye özel şeffaf plaklarla hareket ettirildiği ortodontik tedavi yöntemidir.
T
- Tork (Kök eğimi)
Dişin kökünün kemik içinde öne-arkaya doğru eğiminin değiştirilmesini sağlayan dönme hareketidir.
Ü
- Üst çene geriliği (Maksiller retrüzyon)
Üst çenenin yeterince öne gelişmemesi ve alt çeneye göre geride kalmasıdır.
Y
- Yer tutucu (Space maintainer)
Süt dişi erken kaybedildiğinde kalıcı diş sürene kadar boşluğun korunmasını sağlayan apareydir.
- Yüz maskesi (Ters headgear, face mask)
Üst çenenin geride kaldığı durumlarda, erken yaşta üst çenenin öne doğru gelişimini desteklemek için kullanılan ağız dışı apareydir.