Damak genişletme neden yapılır?
Üst çene, alt çeneye göre dar olduğunda üst arka dişler alt dişlerin içinde kapanabilir (çapraz kapanış), dişler sıkışık dizilebilir ve gülümsemede yanlarda koyu boşluklar görülebilir. Damak genişletme bu durumlarda üst çeneyi genişleterek:
- Çapraz kapanışın düzeltilmesine,
- Çapraşık dişler için yer kazanılmasına,
- Alt çenenin kapanırken bir tarafa kaymasının önlenmesine,
- Gömülü kalma eğilimindeki dişler (örneğin köpek dişleri) için yer açılmasına
yardımcı olabilir.
Hızlı damak genişletme apareyi nasıl çalışır?
Üst damağın ortasında, iki yarım kemiği birleştiren bir sütür (dikiş hattı) bulunur. Çocuk ve gençlerde bu sütür henüz tam kaynaşmamıştır. Hızlı damak genişletme apareyi üst azı dişlerine sabitlenir ve ortasındaki vida, hekimin belirlediği programa göre özel bir anahtarla çevrilir. Vida açıldıkça sütür yavaşça ayrılır ve aradaki boşluk zamanla yeni kemikle dolar.
Genişletme sırasında iki üst ön diş arasında geçici bir boşluk oluşması normaldir; bu boşluk genellikle kendiliğinden ya da tedavinin ilerleyen aşamasında kapanır.
Genişletme sürecinin aşamaları
- Kayıtlar ve aparey yapımı: Muayene, röntgen ve ölçü ya da ağız içi tarama
- Apareyin yerleştirilmesi: Azı dişlerine simante edilir; vida çevirme eğitimi verilir
- Aktif genişletme: Genellikle 2–4 hafta; vida günde bir veya iki kez çevrilir
- Bekleme (pekiştirme): Açılan sütürün kemikle dolması için aparey çoğunlukla 3–6 ay ağızda kalır
- Sonraki aşama: Gerekirse şeffaf plak veya braketlerle dişlerin hizalanması
Hangi yaşta yapılmalı?
Damak sütürü büyüme döneminde açılmaya daha yatkındır. Bu nedenle iskeletsel damak genişletme genellikle çocukluk ve erken ergenlik döneminde daha öngörülebilir sonuç verir. Yaş ilerledikçe sütür kaynaşır ve apareyle iskeletsel genişletme zorlaşır.
| Dönem | Sık kullanılan yaklaşım |
|---|---|
| Çocukluk ve erken ergenlik | Hızlı damak genişletme apareyi; uygun vakalarda şeffaf plakla kavis genişletme |
| Geç ergenlik ve genç yetişkinlik | Mini vida destekli genişletme (MARPE) değerlendirilebilir |
| Yetişkinlik | Mini vida destekli ya da cerrahi destekli genişletme; diş kaynaklı darlıkta şeffaf plak |
Şeffaf plakla genişletme mümkün mü?
Şeffaf plaklar diş kavsini genişletebilir; yani dişleri dışa doğru konumlandırarak yer kazanılmasını sağlayabilir. Ancak plaklarla elde edilen genişleme çoğunlukla dişseldir; damak sütürünün açılmasıyla oluşan iskeletsel genişleme değildir. Darlığın derecesi hafif–orta ise ve dişleri taşıyan kemik uygunsa şeffaf plakla genişletme tercih edilebilir. Çocuklarda Invisalign First bu amaçla kullanılabilir.
Apareyle günlük yaşam
- İlk günlerde konuşmada değişiklik, tükürük artışı ve damakta baskı hissi olabilir; çoğu çocuk birkaç gün içinde alışır.
- Vida çevrildikten sonra burun kökünde ve dişlerde kısa süreli gerginlik hissedilebilir.
- Yiyecek parçaları aparey ile damak arasında birikebilir; yemek sonrası su ile çalkalama ve dikkatli fırçalama önerilir.
- Sert ve yapışkan yiyecekler (sert şeker, sakız, karamela) apareyi gevşetebilir.
- Aparey gevşerse, kırılırsa veya damakta yara oluşursa klinikle iletişime geçilmelidir.
Damak genişletme apareyinin ücreti neye göre değişir?
Ücreti; apareyin türü (sabit, hareketli, mini vida destekli), tedavi öncesi gereken kayıtlar, tedavi süresi ve genişletmenin ardından ek ortodontik tedavi gerekip gerekmediği gibi etkenler belirler. Bu nedenle kişiye özel bilgi, muayene ve kayıtların değerlendirilmesinden sonra verilebilir. Ayrıntılar için ortodonti ücretlerini belirleyen etkenler sayfasına bakabilirsiniz.