Damaq genişləndirilməsi nə üçün aparılır?
Üst çənə alt çənəyə nisbətən dar olduqda üst arxa dişlər alt dişlərin daxili tərəfinə qapana (çarpaz dişləm), dişlər sıx düzülə və təbəssüm zamanı yanlarda qaranlıq boşluqlar görünə bilər. Üst çənəni genişləndirməklə damaq genişləndirilməsi aşağıdakılara kömək edə bilər:
- çarpaz dişləmin düzəldilməsi,
- sıx düzülmüş dişlər üçün yer qazanılması,
- alt çənənin qapanarkən bir tərəfə sürüşməsinin qarşısının alınması,
- gömülü qalmağa meylli dişlər (məsələn, köpək dişləri) üçün yer açılması
kimi hallarda.
Sürətli damaq genişləndiricisi necə işləyir?
Damağın ortasında sümüyün iki yarısını birləşdirən tikiş (sutura) var. Uşaq və yeniyetmələrdə bu tikiş hələ tam bitişməmiş olur. Sürətli damaq genişləndiricisi üst azı dişlərinə bərkidilir və ortadakı vint ortodontun müəyyən etdiyi qrafikə uyğun olaraq xüsusi açarla burulur. Vint açıldıqca tikiş yavaş-yavaş aralanır və aradakı boşluq tədricən yeni sümüklə dolur.
Genişləndirmə zamanı iki üst ön diş arasında müvəqqəti boşluq yaranması normaldır; adətən öz-özünə və ya müalicənin sonrakı mərhələsində bağlanır.
Genişləndirmə prosesinin mərhələləri
- Qeydlər və aparatın hazırlanması: Müayinə, rentgen şəkilləri və ölçü və ya ağızdaxili skanerlə skan
- Aparatın taxılması: Azı dişlərinə sementlə bərkidilir və vintin necə burulacağı göstərilir
- Aktiv genişləndirmə: Adətən 2–4 həftə; vint gündə bir və ya iki dəfə burulur
- Gözləmə (saxlama): Açılmış tikişin sümüklə dolması üçün aparat əsasən 3–6 ay ağızda qalır
- Növbəti mərhələ: Lazım olduqda dişlərin şəffaf kappalar və ya breketlərlə düzləndirilməsi
Hansı yaşda aparılmalıdır?
Damaq tikişi böyümə dövründə daha asan açılır. Buna görə skelet damaq genişləndirilməsi adətən uşaqlıqda və erkən yeniyetməlik dövründə daha proqnozlaşdırıla bilən nəticələr verir. Yaş artdıqca tikiş bitişir və aparatla skelet genişləndirilməsi çətinləşir.
| Mərhələ | Ümumi yanaşma |
|---|---|
| Uşaqlıq və erkən yeniyetməlik | Sürətli damaq genişləndiricisi; uyğun hallarda şəffaf kappalarla qövsün genişləndirilməsi |
| Gec yeniyetməlik və gənc yetkinlik | Mini-vint dəstəkli genişləndirmə (MARPE) nəzərdən keçirilə bilər |
| Yetkinlik | Mini-vint dəstəkli və ya cərrahi dəstəkli genişləndirmə; diş mənşəli daralmada şəffaf kappalar |
Şəffaf kappalarla genişləndirmə mümkündürmü?
Şəffaf kappalar diş qövsünü genişləndirə bilər, yəni dişləri xaricə doğru hərəkət etdirərək yer qazandıra bilər. Lakin kappalarla əldə olunan genişlənmə əsasən diş mənşəlidir; damaq tikişinin açılması ilə yaranan skelet genişlənməsi deyil. Daralma yüngül və ya orta dərəcədədirsə və dişləri dəstəkləyən sümük uyğundursa, şəffaf kappalarla genişləndirmə seçilə bilər. Uşaqlarda bu məqsədlə Invisalign First istifadə oluna bilər.
Genişləndirici ilə gündəlik həyat
- İlk günlərdə nitqdə dəyişiklik, tüpürcəyin artması və damaqda təzyiq hissi ola bilər; uşaqların çoxu bir neçə gün ərzində öyrəşir.
- Vint burulduqdan sonra burun kökündə və dişlərdə qısa müddətli gərginlik hiss oluna bilər.
- Aparatla damaq arasında qida qala bilər; yeməkdən sonra su ilə yaxalamaq və diqqətlə fırçalamaq tövsiyə olunur.
- Bərk və yapışqan qidalar (bərk konfet, saqqız, iris) aparatı boşalda bilər.
- Aparat boşalarsa, qırılarsa və ya damaqda yara əmələ gətirərsə, klinika ilə əlaqə saxlayın.
Damaq genişləndiricisinin haqqı nədən asılıdır?
Haqq aparatın növü (sabit, çıxarılan, mini-vint dəstəkli), müalicədən əvvəl lazım olan qeydlər, müalicənin müddəti və genişləndirmədən sonra əlavə ortodontik müalicəyə ehtiyac olub-olmaması kimi amillərdən asılıdır. Buna görə fərdi məlumat yalnız müayinə və qeydlər qiymətləndirildikdən sonra verilə bilər. Ətraflı məlumat üçün ortodontik müalicə haqqını müəyyən edən amillər səhifəsinə baxın.
