Kısa yanıt: Açık kapanış, çene kapalıyken bazı üst ve alt dişlerin birbirine değmeyip aralarında dikey bir boşluk kalmasıdır. Çoğunlukla ön dişlerde görülür. Nedeni alışkanlık, çene gelişimi ya da ikisinin birleşimi olabilir; tedavi bu nedene göre planlanır.
Açık kapanışı nasıl anlarsınız?
- Dişleri kapatınca ön dişler arasında dil veya dudak görülecek kadar boşluk kalır.
- Isırma sırasında ön dişler gıdayı kesmekte zorlanır.
- “S” ve “z” gibi seslerde peltekleşme olabilir.
- Yan dişler ağır çiğneme yükünü tek başına üstlenir.
Neden oluşur?
- Parmak veya emzik emme: Uzun süren alışkanlık, ön dişlerin dikey gelişimini engelleyebilir.
- Dil itme: Yutkunurken dilin ön dişlere baskı yapması boşluğu sürdürebilir. Ayrıntılar için dil itme alışkanlığı yazımıza bakabilirsiniz.
- Ağızdan nefes alma: Ağız açık duruş ve dil pozisyonu, çene gelişimini dikey yönde etkileyebilir. Bu konuyu hava yolu ve ortodonti yazımızda ele aldık.
- Çene büyüme yönü: Alt çenenin aşağı ve geriye doğru dönerek büyüdüğü kişilerde iskeletsel açık kapanış görülebilir.
- Genetik yatkınlık ve diş çıkış sorunları
Dişsel ve iskeletsel açık kapanış
Açık kapanış iki ana gruba ayrılır. Dişsel olanda sorun daha çok dişlerin konumundadır ve alışkanlıkla ilişkilidir. İskeletsel olanda ise çenelerin birbirine göre büyüme yönü de rol oynar. Ayrım için klinik muayene, ağız içi görüntüler ve yandan çekilen sefalometrik röntgen birlikte değerlendirilir.
Tedavi seçenekleri
Çocuklarda
- Alışkanlığın bırakılmasına yönelik destek ve motivasyon
- Dil engelleyici gibi alışkanlık kırıcı apareyler
- Dil ve yutkunma egzersizleri
- Gerekli görülürse yan dişlerin dikey gelişimini kontrol eden apareyler
Yetişkinlerde
- Braketler veya şeffaf plaklarla ön dişlerin dikey konumunun düzenlenmesi
- Ortodontik lastikler
- Mini vida desteği ile yan dişlerin kontrol edilmesi
- Belirgin iskeletsel vakalarda ortognatik cerrahi
Genel bilgi için açık kapanış tedavisi sayfamıza da bakabilirsiniz.
Tedavi sonrası neden dikkat gerekir?
Açık kapanış, nedeni olan alışkanlık sürerse tekrar edebilen bir sorundur. Bu yüzden hekimin önerdiği süre boyunca pekiştirme (retainer) kullanmak ve gerekiyorsa dil egzersizlerini sürdürmek önemlidir.
Açık kapanış günlük hayatı nasıl etkileyebilir?
- Konuşma: Dil, dişlerin arasına yerleştiği için bazı seslerin çıkışı değişebilir.
- Çiğneme: Ön dişler temas etmediğinden gıdayı kesme zorlaşabilir; yük arka dişlere biner.
- Yutkunma: Dil ön dişlere baskı yaparak boşluğun sürmesine katkıda bulunabilir.
- Görünüm: Dudaklar kapanırken zorlanma veya ağız açık duruş görülebilir.
Bu belirtilerin hepsi her kişide görülmez; şiddeti açıklığın miktarına ve nedenine göre değişir.
Çocuk yaşta ne zaman ilgilenmek gerekir?
Parmak veya emzik emme alışkanlığı üç-dört yaştan sonra da sürüyorsa çocuk diş hekimi ya da ortodontistle görüşmek yararlıdır. Alışkanlık zamanında bırakılırsa bazı çocuklarda ön dişlerin konumu kendiliğinden toparlanabilir. Alışkanlık sürerse dişler ve damak yapısı etkilenebilir. Erken dönemde yapılabilecekler için erken ortodontik tedavi sayfamıza bakabilirsiniz.
Tedavi planında hekim neye bakar?
- Açıklığın ön dişlerle mi yoksa yan dişlerle mi sınırlı olduğu
- Alt çenenin büyüme yönü ve yüz yüksekliği
- Dil, dudak ve yutkunma örüntüsü
- Burun solunumu ve hava yolu durumu
- Kişinin yaşı ve tedavi beklentisi
Bu değerlendirme sonunda sadece dişlerin düzeltilmesinin yeterli olup olmayacağı, destekleyici egzersizlerin ya da çene cerrahisinin gerekip gerekmediği konusunda karar verilir. Tedavi süresi vakaya göre değişir.
Dil egzersizleri ve alışkanlık terapisi
Dil itme alışkanlığı olan kişilerde dişlerin düzeltilmesi tek başına yeterli olmayabilir. Dilin dinlenme konumunu, yutkunma düzenini ve dudak kaslarının çalışmasını düzenlemeye yönelik egzersizler, tedaviyi destekleyebilir. Bu egzersizlerin ne zaman başlayacağı ve nasıl yapılacağı hekim ya da gerekirse dil-konuşma terapisti ile birlikte belirlenir. Egzersizler yalnızca ortodontik tedaviyle birlikte kullanıldığında anlam taşır; tek başına her vakada yeterli olmayabilir.
Çocuklarda alışkanlığı bırakma sürecinde ceza ya da baskı yerine ödül ve destek yaklaşımı çoğunlukla daha iyi sonuç verir. Ailenin tutumu, tedavi sürecinde belirleyici olabilir.
Kısaca merak edilenler
Açık kapanış kendiliğinden kapanır mı?
Parmak emme erken yaşta bırakılırsa bazı çocuklarda süt ve karma dişlenme döneminde düzelme görülebilir. İskeletsel nedenli olanlar genellikle kendiliğinden kapanmaz.
Açık kapanış yetişkinlerde tedavi edilebilir mi?
Evet, yöntem farklı olsa da tedavi seçenekleri vardır. Seçim; dişlerin ve çenelerin durumuna ve kişinin beklentisine göre hekim tarafından yapılır.
Şeffaf plak açık kapanışta kullanılabilir mi?
Uygun vakalarda kullanılabilir. Özellikle dişsel kaynaklı ve orta düzeydeki durumlarda değerlendirilir; iskeletsel vakalarda ek yöntemler gerekebilir.
Size uygun olanı nasıl öğrenirsiniz?
Buradaki bilgiler geneldir; sizin için doğru plan muayene ve hekim değerlendirmesiyle belirlenir. Ankara Çankaya’da, Oran’daki kliniğimizde ilk ortodontik muayene sırasında sorularınızı birlikte ele alıyoruz.
