Yer saxlayıcı nə üçün lazımdır?
Süd dişləri yalnız çeynəmək üçün deyil, həm də altda inkişaf edən daimi dişlərə yol göstərmək üçündür. Süd dişi erkən itirildikdə, xüsusilə arxa nahiyədə, qonşu dişlər zamanla boşluğa doğru əyilə və ya sürüşə bilər. Bu halda daimi diş çıxmaq üçün kifayət qədər yer tapmaya bilər; dişlər sıx düzülə və ya daimi diş gömülü qala bilər.
Yer saxlayıcı bu sürüşmənin qarşısını alaraq gələcəkdə daha geniş ortodontik müalicəyə ehtiyac ehtimalını azaltmağa kömək edə bilər. Hər erkən itkidə yer saxlayıcı lazım olmur; qərarı itirilmiş dişin növü, uşağın yaşı və altdakı daimi dişin çıxmağa nə qədər yaxın olması müəyyən edir.
Hansı hallarda nəzərdən keçirilir?
- Süd azı dişlərindən birinin altdakı daimi diş çıxmazdan xeyli əvvəl itirilməsi
- Dərin kariyes və ya infeksiya səbəbindən süd dişinin çəkilməli olması
- Yıxılma və ya zərbə nəticəsində dişin itirilməsi
- Rentgen şəklində altdakı daimi dişin çıxmasına hələ uzun müddət qaldığının görünməsi
Daimi diş çıxmaq üzrədirsə və ya daimi diş ümumiyyətlə yoxdursa, fərqli planlaşdırma aparıla bilər. Buna görə qərar müayinə və rentgen əsasında verilir.
Yer saxlayıcı növləri
| Növ | Necə tətbiq olunur? |
|---|---|
| Halqa-ilmək (sabit) | Boşluğun yanındakı dişə halqa (band) taxılır; halqaya birləşdirilmiş nazik məftil boşluğu qoruyur. Bir dişlik boşluqlarda tez-tez istifadə olunur. |
| Linqval qövs (sabit) | Alt çənədə hər iki tərəfdəki azı dişlərinə bərkidilən və dişlərin daxili səthindən keçən məftildir; birdən çox boşluq olduqda üstünlük verilə bilər. |
| Damaq qövsü / Nance aparatı (sabit) | Üst çənədə azı dişlərini bir-birinə və ya damağa söykənən hissəyə birləşdirərək onların sürüşməsinin qarşısını alır. |
| Çıxarılan yer saxlayıcı | Akril lövhə üzərində hazırlanır; uşaq onu özü taxıb çıxarır. Ön nahiyədə estetik məqsədlə diş əlavə edilə bilər. Təsiri müntəzəm taxılmasından asılıdır. |
Aparat necə taxılır?
- Müayinə və rentgen: Boşluğun vəziyyəti və altdakı daimi dişin mövqeyi qiymətləndirilir.
- Ölçü və ya ağızdaxili skan: Aparatın fərdi hazırlanması üçün götürülür.
- Taxılma: Sabit yer saxlayıcılar dişə sementlə bərkidilir; çıxarılan aparatın necə taxılıb çıxarılacağı öyrədilir.
- Nəzarət müayinələri: Adətən bir neçə aydan bir; aparatın yerində olub-olmaması və daimi dişin çıxma vəziyyəti izlənir.
- Çıxarılma: Daimi diş çıxmağa başladıqda yer saxlayıcı həkim tərəfindən çıxarılır.
Gündəlik baxım və diqqət ediləcək məqamlar
- Sabit yer saxlayıcının ətrafı hər fırçalamada diqqətlə təmizlənməlidir; halqanın ətrafında qida yığıla bilər.
- Yapışqan və bərk qidalar (karamel, saqqız, bərk konfet) aparatı boşalda bilər.
- Uşaq aparatla dili və ya barmağı ilə oynamamalıdır; məftil əyilə bilər.
- Çıxarılan yer saxlayıcı çıxarıldıqda qutusunda saxlanmalı və hər gün təmizlənməlidir.
- Aparat boşalarsa, qırılarsa, itərsə və ya diş ətində yara əmələ gələrsə, klinika ilə əlaqə saxlayın.
Yer saxlayıcı və ortodontiya
Yer saxlayıcı erkən ortodontik müalicə yanaşmasının bir hissəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Boşluq artıq bağlanmağa başlayıbsa, yer saxlayıcı əvəzinə yer açan aparatlar və ya gələcəkdə hərtərəfli ortodontik müalicə lazım ola bilər. Uşaqlarda ilk ortodontik müayinənin təxminən 7 yaş ətrafında aparılması belə halların vaxtında aşkar edilməsinə kömək edir. Ətraflı məlumat üçün uşaqlarda ortodontik müalicə və ortodontik aparatlar bələdçisi səhifələrinə baxa bilərsiniz.