چرا نگهدارنده فضا لازم است؟
دندان‌های شیری فقط برای جویدن نیستند؛ آن‌ها راهنمای رویش دندان‌های دائمی‌ای هم هستند که زیرشان در حال شکل‌گیری‌اند. وقتی یک دندان شیری زود از دست می‌رود، به‌ویژه در ناحیه عقب دهان، دندان‌های مجاور ممکن است به مرور به سمت فضای خالی خم یا جابه‌جا شوند. در این حالت ممکن است دندان دائمی فضای کافی برای رویش پیدا نکند؛ دندان‌ها نامرتب و فشرده قرار بگیرند یا دندان دائمی نهفته بماند.
نگهدارنده فضا با جلوگیری از این جابه‌جایی می‌تواند به کاهش احتمال نیاز به درمان ارتودنسی گسترده‌تر در آینده کمک کند. در هر مورد از دست رفتن زودهنگام دندان، نگهدارنده فضا لازم نیست؛ تصمیم به نوع دندان از دست رفته، سن کودک و میزان نزدیکی دندان دائمی زیرین به زمان رویش بستگی دارد.
در چه مواردی در نظر گرفته می‌شود؟
- از دست رفتن یکی از دندان‌های آسیای شیری مدت‌ها پیش از رویش دندان دائمی زیرین
- ناچار شدن به کشیدن دندان شیری به دلیل پوسیدگی عمیق یا عفونت
- از دست رفتن دندان در اثر زمین خوردن یا ضربه
- مشاهده در رادیوگرافی که تا رویش دندان دائمی زیرین زمان زیادی باقی مانده است
اگر دندان دائمی در آستانه رویش باشد یا اصلاً دندان دائمی وجود نداشته باشد، ممکن است برنامه‌ریزی متفاوتی انجام شود. به همین دلیل تصمیم بر اساس معاینه و رادیوگرافی گرفته می‌شود.
انواع نگهدارنده فضا
| نوع | چگونه به کار می‌رود؟ |
|---|---|
| باند و لوپ (ثابت) | یک حلقه (باند) روی دندان کنار فضای خالی قرار می‌گیرد و سیم نازکی که به حلقه متصل است فضا را حفظ می‌کند. اغلب برای فضای خالی یک دندان به کار می‌رود. |
| قوس لینگوال (ثابت) | سیمی است که در فک پایین به دندان‌های آسیای دو طرف متصل می‌شود و از سطح داخلی دندان‌ها می‌گذرد؛ وقتی بیش از یک فضای خالی وجود دارد، ممکن است ترجیح داده شود. |
| قوس پالاتال / دستگاه نانس (ثابت) | در فک بالا، دندان‌های آسیا را به یکدیگر یا به قطعه‌ای که روی کام تکیه دارد متصل می‌کند و از جابه‌جایی آن‌ها جلوگیری می‌کند. |
| نگهدارنده فضای متحرک | روی یک پلاک آکریلی ساخته می‌شود و کودک خودش آن را می‌گذارد و برمی‌دارد. در ناحیه جلو می‌توان برای زیبایی دندان مصنوعی به آن افزود. اثر آن به استفاده منظم بستگی دارد. |
روند کار چگونه است؟
- معاینه و رادیوگرافی: وضعیت فضای خالی و موقعیت دندان دائمی زیرین ارزیابی می‌شود.
- قالب‌گیری یا اسکن داخل دهانی: برای ساخت اختصاصی دستگاه انجام می‌شود.
- نصب: نگهدارنده‌های ثابت روی دندان سمان می‌شوند؛ نحوه گذاشتن و برداشتن نوع متحرک آموزش داده می‌شود.
- جلسات کنترل: معمولاً هر چند ماه یک بار؛ سر جا بودن دستگاه و وضعیت رویش دندان دائمی پیگیری می‌شود.
- برداشتن: وقتی دندان دائمی شروع به رویش کند، نگهدارنده فضا توسط دندانپزشک برداشته می‌شود.
مراقبت روزانه و نکات مهم
- اطراف نگهدارنده فضای ثابت باید در هر بار مسواک زدن با دقت تمیز شود؛ ممکن است غذا دور حلقه جمع شود.
- خوراکی‌های چسبناک و سفت (کارامل، آدامس، آب‌نبات سفت) می‌توانند دستگاه را شل کنند.
- کودک نباید با زبان یا انگشت با دستگاه بازی کند؛ ممکن است سیم خم شود.
- نگهدارنده فضای متحرک پس از درآوردن باید در جعبه مخصوص نگهداری و هر روز تمیز شود.
- اگر دستگاه شل شد، شکست، گم شد یا در لثه زخم ایجاد کرد، با کلینیک تماس بگیرید.
ارتباط نگهدارنده فضا با ارتودنسی
نگهدارنده فضا را می‌توان بخشی از رویکرد درمان ارتودنسی زودهنگام دانست. اگر فضا از قبل شروع به بسته شدن کرده باشد، ممکن است به جای نگهدارنده فضا، دستگاه‌های بازکننده فضا یا در آینده درمان ارتودنسی جامع لازم شود. انجام نخستین معاینه ارتودنسی کودکان در حدود ۷ سالگی به تشخیص به‌موقع چنین مواردی کمک می‌کند. برای جزئیات بیشتر، صفحه‌های ارتودنسی کودکان و راهنمای دستگاه‌های ارتودنسی را ببینید.