«Ortodontik apparat» — tishlarni siljitish, jagʻlar rivojlanishini yoʻnaltirish, zararli odatlarni bartaraf etish yoki davolash natijasini saqlash uchun qoʻllaniladigan qurilmalarning umumiy nomi. Ushbu qoʻllanmada eng koʻp ishlatiladigan apparatlar, ularning vazifasi va kimlarga tanlanishini qisqacha bayon qilamiz hamda har biri haqidagi batafsil maqolalarga yoʻnaltiramiz.
Apparat turlari: olinadigan, mustahkam va ogʻiz tashqarisi
- Olinadigan apparatlar: Bemor oʻzi taqadi va yechadi; taʼsiri qancha vaqt taqilishiga bogʻliq.
- Mustahkam apparatlar: Tishlarga yopishtiriladi yoki halqalar bilan mahkamlanadi; faqat ortodont olib tashlaydi.
- Funksional apparatlar: Oʻsayotgan bolalarda jagʻlarning oʻzaro munosabatini yoʻnaltiradi.
- Ogʻiz tashqarisi apparatlari: Bosh, boʻyin yoki yuzga tayanib, jagʻga kuch beradi.
Tanglay va jagʻni kengaytiruvchi apparatlar
Yuqori jagʻning torligi va orqa tishlardagi xoch prikusni kengaytiruvchi apparatlar yordamida tuzatish mumkin. Bolalarda vintli kengaytirgichlar va egiluvchan simli apparatlar koʻrib chiqiladi; kattalarda esa mini-vint yordamidagi yoki jarrohlik yordamidagi usullar.
- Tanglay kengaytirgich nima va uni qanday aylantiriladi?
- Quad helix: mustahkam kengaytiruvchi apparat
- Kattalarda tanglayni kengaytirish (MARPE)
- Ortodontik jagʻ (tanglay) kengaytirish davosi
MARPE: kattalarda mini-vint yordamida tanglayni kengaytirish
Oʻsishi tugagan odamlarda tanglay oʻrta chizigʻi birlashib ketgan boʻladi, shuning uchun oddiy kengaytirgichlar koʻpincha yetarli boʻlmaydi. MARPE (miniscrew-assisted rapid palatal expansion) tanglayga oʻrnatilgan mini-vintlar bilan kengaytirgich apparatni tayanch qilib, kuchni toʻgʻridan-toʻgʻri suyakka uzatishni maqsad qiladi. Suyak qarshiligi kuchliroq boʻlgan hollarda jarrohlik yordamidagi tez tanglay kengaytirish (SARPE) koʻrib chiqilishi mumkin.
- MARPE davosi qanday amalga oshiriladi? Bosqichma-bosqich jarayon
- MARPE, SARPE va oddiy tanglay kengaytirish oʻrtasidagi farq
- Kattalarda tanglayni kengaytirish variantlari
Pastki jagʻ orqada joylashganda funksional apparatlar
Oʻsayotgan bolalar va oʻspirinlarda pastki jagʻning oldinga rivojlanishini qoʻllab-quvvatlash uchun olinadigan yoki mustahkam funksional apparatlar qoʻllaniladi.
- Twin block apparati nima?
- Herbst apparati: mustahkam funksional apparat
- Shaffof kappalar bilan pastki jagʻni oldinga surish
Yuqori jagʻ orqada joylashganda va ogʻiz tashqarisi apparatlari
Yuz niqobi va headgear kabi ogʻiz tashqarisi apparatlari yuqori jagʻ rivojlanishini yoʻnaltirish yoki katta oziq tishlarni nazorat qilish uchun ishlatilishi mumkin.
- Yuz niqobi (teskari tortuvchi headgear) nima?
- Headgear (ogʻiz tashqarisi apparat) nima?
- Yuqori jagʻning orqada joylashishi va uni oldinga surish
Olinadigan plastinkalar va odatlarni bartaraf etuvchi apparatlar
Olinadigan plastinkalar oddiy tish harakatlari va odatlarni bartaraf etish uchun ishlatiladi. Tilni oldinga itarish va bosh barmoqni soʻrish kabi odatlar ochiq prikusga sabab boʻlishi mumkin, shu bois ular erta baholanadi.
- Bolalarda olinadigan apparatlar qanday qoʻllaniladi?
- Tilni itarish odati va til toʻsiqli apparat (tongue crib)
Davolashni qoʻllab-quvvatlovchi vositalar
Mini-vintlar tishlar siljitilayotganda barqaror tayanch nuqtasi beradi; ortodontik elastiklar esa yuqori va pastki jagʻ oʻrtasidagi prikusni tuzatadi.
Shaffof kappalar va retensiya apparatlari
Shaffof kappalar ham individual tayyorlanadigan olinadigan apparatlardir. Davolash tugagach, natijani saqlab qolish uchun olinadigan yoki mustahkam retensiya apparatlari (retainerlar) ishlatiladi.
- Shaffof kappalar bilan ortodontik davolash
- Retensiya davosi (retainerlar)
- Retainer yoʻqolsa nima qilish kerak
Apparatlarni parvarish qilish
Apparatlarni toza saqlash ham tish va milk salomatligiga, ham davolash jarayoniga taʼsir qiladi. Olinadigan apparatlar har kuni ogʻizdan tashqarida tozalanadi; mustahkam apparatlar atrofi esa har ovqatdan keyin tish choʻtkasi bilan tozalanadi. Batafsil maʼlumot uchun ortodontik apparatlarni tozalash va parvarish qilish maqolamizga qarang.
Qaysi apparat kimga mos?
Apparatni tanlashda yosh, oʻsish bosqichi, muammo skeletga yoki tishlarga tegishli ekanligi hamda bemorning hamkorligi birgalikda inobatga olinadi. Bir xil muammo uchun turli odamlarda turli apparatlar tanlanishi mumkin. Sizga mos variantni aniqlash uchun koʻrikdan oʻtish kerak; jarayon qanday kechishini birinchi ortodontik koʻrik sahifasida tushuntirganmiz.
