Terminlərin yanında mövzu barədə daha ətraflı məlumat olan səhifələrə keçidlər tapacaqsınız. Burada tapa bilmədiyiniz termin varsa, bizə bildirə bilərsiniz.
A-dan Z-yə ortodontik terminlər
Ortodontik terminlər lüğəti
Ortodontik müayinədə və ya müalicə planında rast gələ biləcəyiniz terminləri sadə dildə izah etdik. Protruziya, retrognatiya, proqnatiya, attaçment, IPR, overjet, overbite, retayner və digərlərini əlifba sırası ilə tapa bilərsiniz.
- ƏhatəOrtodontiya və şəffaf kappa terminləri
- SıraƏlifba sırası ilə
- KeçidlərƏlaqəli müalicə səhifələri
- YeniləməMüntəzəm genişləndirilir
İ
- 2-ci mərhələ müalicəsi (İkinci mərhələ, kompleks müalicə)
Erkən (1-ci mərhələ) müalicədən sonra, bütün daimi dişlər çıxdıqdan sonra aparılan ortodontik müalicənin ikinci mərhələsi. Dişlərin son mövqeyini və dişləmi incə tənzimləməyə yönəlib; ehtiyac olub-olmadığı 1-ci mərhələnin sonunda qiymətləndirilir.
- İntruziya (Dişin intruziyası)
Dişin kökü istiqamətində sümüyə doğru hərəkət etdirilməsi. Məsələn, dərin dişləmi düzəltmək üçün ön dişlərin intruziyası planlaşdırıla bilər.
A
- Açıq dişləm (Apertoqnatiya)
Ağız bağlı olarkən ön dişlər (bəzən yan dişlər də) bir-birinə toxunmur və aralarında şaquli boşluq qalır. Səbəbi barmaq əmmə, dilin itələnməsi və ya skelet amilləri ola bilər.
- Ağ ləkə lezyonları (Minanın demineralizasiyası)
Mineral itkisi nəticəsində minada yaranan tutqun ağ ləkələr. Xüsusən breket müalicəsi zamanı zəif təmizlik nəticəsində yarana və kariyesin erkən əlaməti ola bilər; müntəzəm fırçalama və flüor riski azaldır.
- Ağızla nəfəs alma (Oral nəfəs)
Vaxtın çox hissəsində burun əvəzinə ağızla nəfəs alma. Uşaqlarda böyümüş adenoidlər, allergiya və ya burun tıxanması ilə əlaqəli ola və çənə inkişafına təsir edə bilər; LOR həkiminin qiymətləndirməsi tövsiyə oluna bilər.
- Aktivator (Monoblok)
Həm üst, həm də alt dişləri örtən, bir hissədən ibarət çıxarılan funksional aparat. Böyümə dövründə çənələr arasındakı münasibəti istiqamətləndirmək üçün adətən gecələr və evdə taxılır.
- Alt çənənin önə gətirilməsi (Mandibulyar irəlilətmə)
Böyümə dövründə alt çənəni önə yerləşdirməklə onun inkişafını dəstəkləməyə yönəlmiş müalicə yanaşması.
- Anadangəlmə diş çatışmazlığı (Hipodontiya, diş agenezi)
Bir və ya bir neçə daimi dişin heç formalaşmaması. Ən çox üst yan kəsici dişlərdə və kiçik azı dişlərində rast gəlinir; boşluq ortodontik yolla bağlana və ya gələcək implant və ya protez üçün saxlanıla bilər.
- Ankraj (Ortodontik dayaq)
Ortodontik müalicədə arzuolunmaz diş hərəkətinin qarşısını almaq üçün istifadə edilən sabit dayaq nöqtəsi. Ankraj üçün azı dişləri, transpalatal qövs, mini-vintlər və ya elastiklərdən istifadə edilə bilər.
- Aparat (Ortodontik qurğu)
Dişləri hərəkət etdirmək, çənə inkişafını istiqamətləndirmək və ya əldə olunmuş nəticəni qorumaq üçün istifadə edilən çıxarılan və ya sabit ortodontik qurğuların ümumi adı.
- Attaçment (Kappa attaçmenti)
Şəffaf kappa müalicəsi zamanı bəzi dişlərin səthinə yapışdırılan diş rəngli kiçik kompozit qabarıqlar. Onlar kappanın dişi daha effektiv qavramasına kömək edir və müəyyən hərəkətləri mümkün edir; müalicənin sonunda çıxarılır.
- Azı dişi halqası (Ortodontik halqa)
Azı dişinin ətrafına uyğunlaşdırılıb sementlənən nazik metal halqa. Sabit aparatların və bəzi breket sistemlərinin azı dişlərinə bərkidilməsinə imkan verir.
B
- Barmaq əmmə (Barmaq sormaq, əmzik vərdişi)
Uşağın baş barmağını, digər barmağını və ya əmziyi əmmə vərdişi. Daimi dişlər çıxmağa başladıqdan sonra da davam edərsə, açıq dişləmə, ön dişlərin önə əyilməsinə və çarpaz dişləmə təsir göstərə bilər.
- Breket (Breketlər, breket sistemi)
Diş səthinə yapışdırılan və ortodontik məftilin içindən keçdiyi kiçik metal və ya keramik hissələr. Sabit ortodontik müalicənin əsas komponentidir.
- Bruksizm (Diş qıcırtma, dişləri sıxma)
Dişlərin qeyri-ixtiyari sıxılması və ya qıcırdılması, ən çox yuxu zamanı. Dişlərin aşınması, çənə əzələlərinin yorğunluğu və baş ağrıları ilə əlaqəli ola bilər; qiymətləndirmə və lazım olduqda gecə qoruyucusu tövsiyə edilə bilər.
C
- ClinCheck (Rəqəmsal müalicə planı)
Invisalign sistemində istifadə olunan rəqəmsal müalicə planlaşdırma proqramının adı. Dişlərin planlaşdırılmış hərəkətlərini başlanğıcdan sona qədər 3D formatda göstərir.
Ç
- Çarpaz dişləm (Tərs dişləm)
Ağız bağlanarkən bir və ya bir neçə üst diş alt dişlərin xaricində deyil, daxilində qalır. Ön və ya arxa nahiyədə rast gəlinə bilər.
- Çıxarılan aparat (Çıxarılan ortodontik aparat)
Pasiyentlərin özlərinin taxıb çıxara bildiyi ortodontik aparatlar. Şəffaf kappalar, çıxarılan retaynerlər və bəzi funksional aparatlar bu qrupa aiddir; onların təsiri tövsiyə olunan müddət ərzində taxılmasından asılıdır.
- Çini vinirlər (Laminat vinirlər)
Ön dişlərin ön səthinə yapışdırılan nazik çini örtüklər. Rəng, forma və ya kiçik boşluqlar kimi estetik səbəblərlə istifadə edilir; bəzi hallarda əvvəlcə dişlərin mövqeyi ortodontik müalicə ilə düzəldilir.
- Çui (chewie) (Kappa oturducusu)
Şəffaf kappaların dişlərə tam oturmasına kömək etmək üçün bir neçə dəqiqə yüngülcə dişlənən yumşaq plastik silindr.
D
- Damağın genişləndirilməsi (Sürətli maksillyar genişləndirmə, RPE)
Damağın ortasındakı tikişi açmaqla dar üst çənəni genişləndirməyə yönəlmiş ortodontik müalicə. Adətən böyümə dövründə vintli aparatlarla aparılır.
- Dəqiq kəsik (precision cut) (Kappa kəsiyi, qarmaq kəsiyi)
Elastik bərkitmək üçün şəffaf kappanın kənarında açılan kiçik oyuq və ya pəncərə. Dişləmin düzəldilməsi üçün elastiklərin kappalarla birlikdə istifadəsinə imkan verir.
- Dəqiq qanadcıqlar (precision wings) (Alt çənəni önə gətirən qanadcıqlar)
Alt çənənin önə gətirilməsi üçün nəzərdə tutulmuş şəffaf kappaların yan hissələrinə əlavə edilən və alt çənəni önə doğru saxlamağa kömək edən çıxıntılar.
- Dərin dişləm (Artmış overbayt)
Ağız bağlı olarkən üst ön dişlər alt ön dişləri normadan çox örtür.
- Diastema (Dişlərarası boşluq)
Dişlər arasındakı boşluq; ən çox iki üst ön diş arasında rast gəlinir.
- Dilin itələnməsi (Dil itələmə vərdişi)
Udma və danışıq zamanı dilin ön dişlərə və ya onların arasına itələnməsi. Açıq dişləmin yaranmasına və ya geri qayıtmasına təsir göstərə bilər.
- Distalizasiya (Distal hərəkət, dişlərin geriyə aparılması)
Dişlərin ağızın arxa hissəsinə doğru hərəkət etdirilməsi. Sıxlıq üçün yer qazanmaq və ya dişləmi düzəltmək məqsədilə şəffaf kappalar, breketlər və ya xüsusi aparatlarla planlaşdırıla bilər.
- Diş əti çəkilməsi (Gingival resessiya)
Diş ətinin geri çəkilərək dişin kök səthini açıq qoyması. Sərt fırçalama, diş əti xəstəliyi, nazik diş əti və ya dişin mövqeyi buna təsir göstərə bilər; diş ətinin vəziyyəti ortodontik planlaşdırmanın bir hissəsi kimi qiymətləndirilir.
- Diş əti təbəssümü (Diş ətinin həddindən artıq görünməsi)
Gülümsəyərkən üst diş ətlərinin qabarıq şəkildə görünməsi. Səbəb dişlərin mövqeyi, diş ətləri, üst dodaq və ya çənə quruluşu ola bilər; müalicə seçimi səbəbdən asılıdır.
- Dişləm (Okklyuziya)
Ağız bağlanarkən üst və alt dişlərin bir-biri ilə təmas forması.
- Dişlərin sıxlığı (Çəpəki dişlər, çapraşıqlıq)
Çənədə kifayət qədər yer olmadıqda dişlərin bir-birinin üstünə çıxması, fırlanması və ya sıradan kənara çıxması.
- Dodaq və damaq yarığı (Orofasial yarıq)
İnkişaf zamanı dodağın və/və ya damağın tam birləşmədiyi anadangəlmə vəziyyət. Müalicə cərrahiyyə, ortodontiya və loqopediya kimi bir neçə sahənin birgə işini tələb edən uzunmüddətli prosesdir.
E
- Ekstruziya (Dişin ekstruziyası)
Dişin kökündən uzaqlaşaraq sümükdən ağız boşluğuna doğru hərəkət etdirilməsi. Açıq dişləmi düzəltmək və ya tam çıxmamış dişi yerləşdirmək üçün istifadə edilə bilər.
- Elastiklər (Rezin halqalar)
Üst və alt çənələr arasında qüvvə tətbiq etmək üçün breketlərə və ya şəffaf kappalara bərkidilən kiçik rezin halqalar. Dişləm münasibətinin düzəldilməsinə kömək edir.
- Erkən ortodontik müalicə (1-ci mərhələ, interseptiv müalicə)
Bütün daimi dişlər çıxmazdan əvvəl, adətən 6–10 yaş arasında çənə inkişafını istiqamətləndirmək və ya gələcək problemləri azaltmaq məqsədilə aparılan məhdud müalicə.
- Essix retayneri (Vakuumla formalaşdırılmış retayner, şəffaf retayner)
Nazik, istiliklə formalaşdırılmış şəffaf plastikdən hazırlanan çıxarılan retayner. Bütün dişləri örtür, çətin nəzərə çarpır və müalicədən sonra dişləri yerində saxlamaq üçün istifadə olunur.
Ə
- Əlavə kappalar (Refaynment, revizyon)
İlk seriyanın sonunda dişlər planlaşdırılmış mövqeyə tam çatmadıqda yeni skan əsasında hazırlanan əlavə kappalar. Bioloji reaksiya insandan insana dəyişdiyi üçün bu, şəffaf kappa müalicəsində tez-tez rast gəlinən mərhələdir.
F
- Frenulum (yüyən) (Dodaq yüyəni, frenektomiya)
Dodağı və ya dili diş ətinə və ağız boşluğunun dibinə birləşdirən nazik toxuma zolağı. Qalın üst dodaq yüyəni ön dişlər arasındakı boşluğun bağlanmasını çətinləşdirə bilər.
- Funksional aparat (Funksional qurğu)
Böyümə dövründə alt çənəni önə yerləşdirməklə onun inkişafını dəstəkləməyə yönəlmiş çıxarılan və ya sabit aparatlar.
G
- Gecə qoruyucusu (Okklyuziv şina, dişləm şinası)
Diş sıxma və ya qıcırtma olduqda dişləri aşınmadan qorumaq üçün gecələr taxılan, fərdi hazırlanmış qoruyucu. Ortodontik kappa və ya retaynerlə eyni deyil.
- Geridə qalmış alt çənə (Retroqnatiya, mandibulyar retruziya)
Alt çənə üst çənəyə və üzün digər strukturlarına nisbətən daha geridə yerləşir. Ortodontiyada adətən II sinif dişləmlə birlikdə rast gəlinir.
- Geridə qalmış üst çənə (Maksillyar retruziya)
Üst çənə önə doğru kifayət qədər inkişaf etməyib və alt çənədən geridə yerləşir.
- Gicgah-çənə oynağının pozğunluğu (TMD, GÇO pozğunluğu, çənə oynağı pozğunluğu)
Çənə oynağı və ətrafındakı əzələlərlə bağlı ağrı, şıqqıltı və ya ağzın məhdud açılması kimi problemlərin ümumi adı. Səbəblər çox müxtəlifdir; qiymətləndirmə diş həkimi və lazım olduqda digər mütəxəssislər tərəfindən aparılır.
- Gömülü diş (Çıxmamış diş)
Vaxtında ağız boşluğuna çıxmayan və sümük daxilində qalan diş. Ən çox ağıl dişlərində və üst köpək dişlərində rast gəlinir.
H
- Hawley retayneri (Hawley aparatı, məftilli retayner)
Akril əsasdan və ön dişlərin üzərindən keçən nazik məftildən ibarət çıxarılan retayner. Davamlıdır və lazım olduqda kiçik düzəlişlər edilə bilər.
- Headgear (Ağızxarici aparat)
Başa və ya boyuna taxılan və ağızdakı qurğuya birləşdirilən, üst çənənin və ya azı dişlərinin önə hərəkətini məhdudlaşdırmaq üçün istifadə edilən aparat.
- Herbst aparatı (Herbst)
Dişlərə bərkidilən və alt çənəni daim önə doğru mövqedə saxlayan sabit funksional aparat. Adətən böyümənin son mərhələlərinə yaxın geridə qalmış alt çənə üçün istifadə olunur.
I
- I sinif dişləm (Normal azı dişi münasibəti)
Üst və alt azı dişlərinin normal münasibətdə olduğu dişləm növü. Bu zaman sıxlıq və ya boşluqlar kimi diş mənşəli problemlər yenə də ola bilər.
- II sinif dişləm (Distal dişləm)
Alt dişlərin, çox vaxt isə alt çənənin üst dişlərə nisbətən daha geridə yerləşdiyi dişləm növü.
- III sinif dişləm (Mezial dişləm)
Alt dişlərin, çox vaxt isə alt çənənin üst dişlərə nisbətən daha önədə yerləşdiyi dişləm növü.
- Invisalign First (Uşaqlar üçün şəffaf kappalar, 1-ci mərhələ kappaları)
Süd və daimi dişlərin birlikdə olduğu qarışıq dişləmə dövründə (təxminən 6–10 yaş) erkən ortodontik müalicə üçün istifadə edilən şəffaf kappa protokolu. Diş qövsünün genişləndirilməsi və ya daimi dişlər üçün yer hazırlamaq məqsədilə planlaşdırıla bilər.
- IPR (Dişlərarası minanın incəldilməsi, strippinq)
Yer qazanmaq və ya dişlərin formasını düzəltmək üçün dişlərin yan səthlərindən təhlükəsiz hədlər daxilində çox az miqdarda minanın incəldilməsi.
- iTero skaneri (iTero Element, ağızdaxili skaner)
Align Technology şirkətinin istehsal etdiyi ağızdaxili rəqəmsal skanerlər ailəsinin adı. Qəlib materialı olmadan bir neçə dəqiqə ərzində dişlərin 3D modelini qeydə alır; bu model müalicənin planlaşdırılmasında istifadə olunur.
K
- Kamuflyaj müalicəsi (Ortodontik kamuflyaj)
Skelet uyğunsuzluğunda çənələrin mövqeyini dəyişmədən, dişlərin meylini tənzimləməklə dişləmin və görünüşün yaxşılaşdırılması.
- Kappa (Şəffaf kappa, aliner)
Dişləri kiçik addımlarla planlaşdırılmış mövqeyə doğru hərəkət etdirən, fərdi hazırlanmış, çıxarılan şəffaf plastik qurğu.
- Kappanın oturmaması (Off-trekinq, kappanın zəif oturması)
Şəffaf kappanın dişlərə tam oturmaması və kappa ilə dişlər arasında boşluq qalması. Kappalar kifayət qədər taxılmadıqda və ya dişlər plana uyğun irəliləmədikdə baş verə bilər; bunu hiss etsəniz, ortodontunuza məlumat verin.
- Keramik breketlər (Şəffaf breketlər, diş rəngli breketlər)
Diş rəngli və ya şəffaf keramik materialdan hazırlanan breketlər. Metal breketlərdən daha az nəzərə çarpır; diqqətli təmizlik və rəngləyici qidalara diqqət tələb olunur.
- Kök rezorbsiyası (Kökün qısalması)
Diş kökünün ucunun azacıq qısalması. Ortodontik müalicənin məlum, adətən yüngül riskidir; buna görə də rentgen şəkilləri müalicədən öncə, lazım olduqda isə müalicə zamanı qiymətləndirilir.
- KŞKT (CBCT) (Konusvari şüa kompüter tomoqrafiyası, 3D diş tomoqrafiyası)
Dişlərin, köklərin və çənə sümüklərinin 3D təsvirini verən stomatoloji görüntüləmə üsulu. Lazım olduqda, məsələn gömülü dişlərdə və ya xüsusi planlaşdırma tələb edən hallarda istifadə edilir; hər pasiyent üçün rutin deyil.
Q
- Qarışıq dişləmə dövrü (Qarışıq diş dövrü)
Təxminən 6–12 yaş arasında ağızda həm süd dişlərinin, həm də daimi dişlərin olduğu dövr.
- Qayçıvari dişləm (Bukkal çarpaz dişləm, Brodie dişləmi)
Üst arxa dişlər alt arxa dişlərin tamamilə xaricində qapanır və onların çeynəmə səthləri bir-birinə təmas etmir. Adətən bir və ya bir neçə dişə aid olur və dişləmin düzəldilməsini tələb edə bilər.
- Qövs məftili (NiTi məftil, polad məftil)
Breket müalicəsində breketlərin yuvalarından keçən və dişləri hərəkət etdirən əsas məftil. Müalicə irəlilədikcə müxtəlif qalınlıqda və materialda (nikel-titan, paslanmayan polad) məftillərlə əvəz olunur.
- Quad helix (Sabit genişləndirici aparat)
Dörd ilgəkli məftildən hazırlanan və halqalar vasitəsilə azı dişlərinə bərkidilən genişləndirici aparat. Dar üst diş qövsünü genişləndirmək və bəzi çarpaz dişləmləri düzəltmək üçün istifadə olunur.
L
- Liqatura (Elastik bağlayıcı, liqatura məftili)
Qövs məftilini breketin yuvasında saxlayan kiçik elastik halqa və ya nazik məftil. Elastik liqaturalar adətən yoxlamalarda dəyişdirilir.
- Linqval breketlər (Daxili breketlər)
Dişlərin dil tərəfinə yapışdırılan və kənardan görünməyən breketlər.
M
- Maksilla (Üst çənə)
Üst çənə sümüyünün tibbi adı.
- Malokklüziya (Dişləm pozğunluğu)
Dişlərin və çənələrin normal dişləm münasibətindən kənara çıxması. Ortodontik problemlərin ümumi adıdır.
- Mandibula (Alt çənə)
Alt çənə sümüyünün tibbi adı.
- Mini-vint (Müvəqqəti ankraj qurğusu, TAD)
Ortodontik qüvvə tətbiq etmək üçün dayaq kimi sümüyə müvəqqəti yerləşdirilən kiçik titan vintlər. Müalicənin sonunda çıxarılır.
N
- Nance aparatı (Nance saxlayıcı qövsü)
Üst azı dişlərinə bərkidilən və damağın ön hissəsinə söykənən kiçik akril düyməsi olan məftil aparat. Azı dişlərinin önə sürüşməsinin qarşısını almaq və yer saxlamaq üçün istifadə olunur.
O
- Obstruktiv yuxu apnoesi (OYA, OSA)
Yuxu zamanı yuxarı tənəffüs yollarının təkrarlanan daralması və ya tıxanması nəticəsində nəfəsin qısa müddətə dayanması. Yuxu müayinəsi ilə diaqnoz qoyulur; bəzi hallarda stomatologiya və ortodontiya müalicə planında rol oynaya bilər.
- Orta xəttin sürüşməsi (Orta xətt sapması)
Üst və alt ön dişlərin ortasından keçən xətlərin bir-biri ilə və ya üzün mərkəzi ilə üst-üstə düşməməsi. Səbəbi dişlər və ya çənə asimmetriyası ola bilər.
- Ortodont (Ortodontiya mütəxəssisi)
Stomatologiya fakültəsindən sonra ortodontiya üzrə ixtisas təhsilini tamamlamış diş həkimi. Ortodontlar dişlərin və çənələrin düzülüş pozğunluqlarının diaqnostikası və müalicəsi ilə məşğul olurlar.
- Ortodontik düymə (Yapışdırılan düymə)
Diş səthinə yapışdırılan kiçik düymə formalı hissə. Adətən şəffaf kappa və ya breket müalicəsi zamanı elastikləri bərkitmək üçün istifadə edilir və müalicənin sonunda çıxarılır.
- Ortodontik razılıq forması (Məlumatlandırılmış razılıq)
Müalicəyə başlamazdan əvvəl imzalanan və pasiyenti müalicənin məqsədi, müddəti, mümkün riskləri və alternativləri barədə məlumatlandıran forma. Uşaqlar üçün valideyn və ya qəyyum tərəfindən imzalanır.
- Ortodontiya (Ortodontik müalicə)
Dişlərin və çənələrin mövqeyi və bir-birinə münasibəti ilə bağlı problemlərin diaqnostikası, profilaktikası və müalicəsi ilə məşğul olan stomatologiya ixtisası.
- Ortoqnatik cərrahiyyə (Çənə cərrahiyyəsi)
Nəzərəçarpan skelet çənə uyğunsuzluqlarında ortodontik müalicə ilə birlikdə planlaşdırılan, çənələrin cərrahi yolla yenidən yerləşdirildiyi əməliyyat.
- Overbayt (Şaquli örtmə)
Ağız bağlı olarkən üst ön dişlərin alt ön dişləri şaquli istiqamətdə nə qədər örtməsi. Artmış overbayt dərin dişləm, mənfi overbayt isə açıq dişləm adlanır.
- Overcet (Üfüqi örtmə)
Üst ön dişlərin alt ön dişlərin önündə yerləşdiyi üfüqi məsafə. Artmış overcet önə çıxmış dişləri, mənfi overcet isə ön çarpaz dişləmi bildirir.
Ö
- Önə çıxmış alt çənə (Proqnatiya, III sinif, mezial dişləm)
Alt çənə üst çənəyə nisbətən daha önədə yerləşir. Alt ön dişlər çox vaxt üst ön dişlərin önündə qapanır.
- Öz-özünə bağlanan breketlər (Damon breketləri)
Qövs məftilini elastik bağlayıcı əvəzinə daxili kiçik qapaq və ya klips vasitəsilə saxlayan breket növü. Hansı breket sisteminin uyğun olduğu klinik haldan asılıdır.
P
- Panoramik rentgen (OPG, ortopantomoqram)
Bütün dişləri, kökləri, gömülü və çatışmayan dişləri və çənə sümüklərini bir təsvirdə göstərən rentgen şəkli.
- Proklinasiya (Önə əyilmiş dişlər)
Ön dişlərin adi haldan daha çox önə əyilməsi. Önə çıxmış görünüş yarada bilər; müalicədə bu meyl şəffaf kappalar və ya breketlərlə düzəldilə bilər.
- Proqnatiya (Önə çıxmış çənə)
Çənənin, ən çox alt çənənin normadan daha önədə yerləşməsi.
- Protruziya (Önə əyilmiş dişlər)
Dişlərin və ya çənənin normadan daha önədə yerləşməsi və ya önə əyilməsi. “Protruziv” önə yerləşmiş deməkdir; məsələn, protruziv ön dişlər dedikdə önə çıxmış dişlər nəzərdə tutulur.
R
- Residiv (Ortodontik residiv, dişlərin geri qayıtması)
Ortodontik müalicədən sonra dişlərin köhnə mövqelərinə doğru geri qayıtması. Bunun qarşısını almaq üçün retaynerlərdən istifadə olunur.
- Retayner (Retensiya aparatı)
Ortodontik müalicədən sonra istifadə edilən, sabit məftil və ya çıxarılan şəffaf kappaya bənzər lövhə şəklində olan retensiya aparatı.
- Retensiya (Retensiya mərhələsi, saxlama dövrü)
Aktiv ortodontik müalicədən sonra dişləri yeni mövqelərində saxlayan mərhələ.
- Retroqnatiya (Retruziya)
Çənənin, adətən alt çənənin normadan daha geridə yerləşməsi.
- Rəqəmsal ağızdaxili skan (Ağızdaxili skanlama, 3D skan)
Ağıza yerləşdirilən kiçik skaner vasitəsilə dişlərin və diş ətlərinin 3D rəqəmsal modelinin yaradılması. Ənənəvi qəlib əvəzinə istifadə edilə bilər.
- Rəqəmsal təbəssüm dizaynı (DSD)
Foto, video və rəqəmsal skanlardan istifadə edərək təbəssümdə mümkün dəyişikliklərin kompüterdə planlaşdırılması. Ortodontik və estetik müalicələr birlikdə planlaşdırıldıqda faydalı vasitədir; simulyasiya son nəticə barədə vəd deyil.
- Rotasiya (Fırlanmış diş)
Dişin uzun oxu ətrafında fırlanmış olması və ya müalicə zamanı bu ox ətrafında fırladılması. Şəffaf kappa müalicəsində rotasiyaları idarə etmək üçün attaçmentlərdən istifadə edilə bilər.
S
- Sabit aparat (Sabit ortodontik aparat)
Dişlərə yapışdırılan və ya halqalarla bərkidilən, pasiyentin özünün çıxara bilmədiyi ortodontik aparatlar. Breketlər, sabit genişləndirici aparatlar və sabit funksional aparatlar bu qrupa aiddir.
- Sabit retayner məftili (Linqval retayner, yapışdırılan retayner)
Ön dişlərin daxili səthinə yapışdırılan nazik məftil. Dişlərin geri qayıtmasının qarşısını almaq üçün ağızda uzun müddət qala bilər.
- Sefalometriya (Lateral sefalometrik rentgen)
Başın yan rentgen şəkli üzərində aparılan ölçmələr vasitəsilə çənələrin və dişlərin bir-birinə nisbətən mövqeyinin qiymətləndirilməsi.
- Seriyalı çəkim (Süd dişlərinin planlı çəkilməsi)
Ciddi sıxlığı olan uşaqlarda daimi dişlərin daha düzgün çıxması üçün müəyyən süd dişlərinin, bəzən isə daimi dişlərin müəyyən ardıcıllıqla planlı şəkildə çəkilməsi. Seçilmiş hallarda tətbiq edilir və yaxından izləmə tələb edir.
- Skelet uyğunsuzluğu (Skelet malokklüziyası)
Üst və alt çənə sümüklərinin ölçüsü, mövqeyi və ya bir-birinə münasibətindəki uyğunsuzluq. Diş mənşəli problemlərdən fərqli olaraq müalicə böyümənin istiqamətləndirilməsini və ya cərrahiyyəni tələb edə bilər.
- SmartForce xüsusiyyətləri (SmartForce, optimallaşdırılmış attaçmentlər)
Align Technology şirkətinin müəyyən diş hərəkətlərini idarə etmək üçün Invisalign kappalarında istifadə olunan attaçment və kappa forması xüsusiyyətlərinə verdiyi ticarət adı. Hansı xüsusiyyətlərin istifadə ediləcəyi rəqəmsal müalicə planında müəyyənləşdirilir.
- SmartTrack (SmartTrack materialı, Invisalign kappa materialı)
Align Technology şirkətinin Invisalign kappaları üçün istifadə etdiyi çoxqatlı termoplastik materialın ticarət adı. Kappaların dişlərə sıx oturması və planlaşdırılmış qüvvəni onlara ötürməsi üçün hazırlanıb.
- Sutura (tikiş) (Damaq tikişi)
Sümüklər arasındakı birləşmə xətti. Böyümə dövründə damaq tikişi hələ tam birləşmədiyi üçün bu mərhələdə damağın genişləndirilməsi daha asandır.
- Süd dişləri dövrü (Süd dişləməsi)
Təxminən 3–6 yaş arasında ağızda yalnız süd dişlərinin olduğu dövr.
- Sürətləndirilmiş ortodontiya (Mikro-osteoperforasiya)
Diş hərəkətini sürətləndirməyə yönəlmiş kiçik cərrahi prosedurlar və ya cihazlar kimi üsulların ümumi adı. Elmi sübutlar üsula görə dəyişir; hər halda uyğun və ya zəruri deyil.
- Sürətli böyümə dövrü (Pubertat böyümə dövrü)
Boy və çənə böyüməsinin ən sürətli olduğu yetkinlik dövrü mərhələsi. Geridə qalmış alt çənə kimi skelet problemlərinin müalicəsində vaxtın seçilməsi üçün önəmlidir.
Ş
- Şəffaf damaq genişləndiricisi (Invisalign Palatal Expander, çıxarılan damaq genişləndiricisi)
Böyümə dövründəki uşaqlarda dar üst çənəni genişləndirmək üçün istifadə edilən, şəffaf materialdan hazırlanmış çıxarılan aparat. Genişləndirmə mərhələlərlə dəyişdirilən hissələr vasitəsilə əldə edilir; uyğunluq müayinədə qiymətləndirilir.
- Şəffaf kappa müalicəsi (Aliner terapiyası, məftilsiz ortodontiya)
Dişlərin ardıcıl dəyişdirilən, fərdi hazırlanmış şəffaf kappalarla hərəkət etdirildiyi ortodontik müalicə üsulu.
T
- Taxılma göstəricisi (Mavi nöqtə, istifadə indikatoru)
Bəzi şəffaf kappalarda olan və kappa taxıldıqca tədricən solan kiçik işarə. Ortodonta və valideynlərə kappanın nə dərəcədə müntəzəm taxıldığı barədə ümumi təsəvvür verir; dəqiq vaxt ölçüsü deyil.
- Tork (Kökün meyli)
Diş kökünün sümük daxilində önə-arxaya meylini dəyişən fırlanma hərəkəti.
- Transpalatal qövs (TPA, damaq barı)
Üst sağ və sol azı dişlərini damağın üzərindən birləşdirən məftil. Azı dişlərini yerində saxlamaq (ankraj) və ya onları azacıq fırlatmaq üçün istifadə olunur.
- Twin Block (Twin Block aparatı)
Böyümə dövründə geridə qalmış alt çənəni düzəltmək üçün istifadə edilən, üst və alt olmaqla iki hissədən ibarət çıxarılan funksional aparat. Onun maili səthləri alt çənəni önə doğru istiqamətləndirir.
Ü
- Üz asimmetriyası (Çənə asimmetriyası, laterognatiya)
Üzün sağ və sol tərəfləri arasında nəzərəçarpan fərq; çox vaxt alt çənənin bir tərəfə sürüşməsi ilə əlaqəlidir. Dişlərdən qaynaqlanan funksional sürüşmələr ortodontik yolla müalicə olunur, skelet asimmetriyaları isə lazım olduqda cərrahiyyə ilə birlikdə qiymətləndirilir.
- Üz maskası (Tərs headgear)
Üst çənə geridə qaldıqda onun önə doğru inkişafını dəstəkləmək üçün erkən yaşda istifadə edilən ağızxarici aparat.
V
- Vivera retayneri (Vivera)
Align Technology şirkətinin rəqəmsal skan məlumatları əsasında hazırladığı çıxarılan şəffaf retaynerin ticarət adı. Dişləri yeni mövqeyində saxlamaq üçün adətən müalicədən sonra gecələr taxılır.
Y
- Yer saxlayıcı (Yer tutucu)
Süd dişi vaxtından əvvəl itirildikdə, daimi diş çıxana qədər boşluğu açıq saxlayan aparat.