მოკლე პასუხი: თითის წოვა და საწოვარას გამოყენება ჩვილობაში ბუნებრივი რეფლექსია და უმეტეს ბავშვში თავისით მცირდება. თუ ჩვევა რძის კბილების პერიოდის ბოლომდე, ანუ მუდმივი წინა კბილების ამოსვლის ასაკამდე გრძელდება, ზედა წინა კბილებში წინ დახრა, წინა კბილებს შორის სივრცე და სასის შევიწროება შეიძლება გამოვლინდეს. ზემოქმედების ხარისხი ხანგრძლივობაზე, დღიურ სიხშირესა და წოვის ინტენსივობაზეა დამოკიდებული; ამას ექიმი აფასებს.
რატომ არსებობს ეს ჩვევები?
წოვის რეფლექსი დედის საშვილოსნოში იწყება. ჩვილები შიმშილის გარდა წოვითაც მშვიდდებიან; თითი ან საწოვარა ძილის წინ, დაღლილობისა და მოწყენილობის მომენტებში ბავშვს უსაფრთხოების განცდას აძლევს. ამიტომ თავად ჩვევა „პრობლემა“ კი არა, განვითარების ნორმალური ნაწილია. მთავარია, რამდენ ხანს და რა ინტენსივობით გრძელდება ის.
კბილების განლაგებასა და ყბაზე შესაძლო ზემოქმედება
თითი ან საწოვარა კბილებზე და სასაზე განმეორებით მსუბუქ ძალას ახდენს; ლოყები და ენაც წონასწორობას ცვლის. დიდხანს გაგრძელებულ ჩვევებში შეიძლება შემდეგი გამოვლინდეს:
- ღია თანკბილვა: პირის დახურვისას წინა კბილებს შორის ვერტიკალური სივრცის დარჩენა. დეტალებისთვის იხილეთ ჩვენი გვერდი ღია თანკბილვა.
- ზედა წინა კბილების წინ დახრა: ზედა საჭრელები წინ იხრება, ქვედა საჭრელები კი უკან შეიძლება დარჩეს.
- სასის შევიწროება და ჯვარედინი თანკბილვა: წოვისას ლოყის კუნთებმა ზედა ყბა გარედან შეიძლება შეკუმშოს, რაც უკანა კბილებში ჯვარედინ თანკბილვას იწვევს.
- ენის მდებარეობის ცვლილება: ღია დარჩენილ სივრცეში ენა შეიძლება მოთავსდეს; ეს ენის ბიძგის ჩვევასთან ერთად შეიძლება გვხვდებოდეს.
რძის კბილების პერიოდში წარმოქმნილი ამ ცვლილებების ნაწილი ჩვევის მიტოვების შემდეგ დროთა განმავლობაში თავისით შეიძლება გამოსწორდეს. მუდმივი კბილების ამოსვლის შემდეგ თუ გრძელდება, უმეტეს შემთხვევაში ორთოდონტიული დახმარება შეიძლება დაგჭირდეთ.
რა ასაკში უნდა მიექცეს ყურადღება?
- ორი–სამი წლის ასაკამდე წოვის ჩვევას, როგორც წესი, აკვირდებიან.
- ოთხი წლის შემდეგ თუ ის კვლავ დღის განმავლობაში და ინტენსიურად გრძელდება, ექიმთან კონსულტაცია მიზანშეწონილია.
- მუდმივი წინა კბილების ამოსვლის დაწყებისას (ძირითადად ექვს–შვიდ წელს ახლოს) ჩვევის გაგრძელებამ კბილებზე ზემოქმედება შეიძლება გაზარდოს.
- საწოვარასთან დაკავშირებითაც მსგავსი მიდგომა მოქმედებს; „ორთოდონტიულად“ წოდებული საწოვარებიც ხანგრძლივი გამოყენებისას კბილებზე შეიძლება მოქმედებდეს.
როგორ მიატოვებს ბავშვი ჩვევას?
მიტოვებას ყველაზე მეტად ზეწოლა ართულებს. მკაცრი შენიშვნა ან გაწბილება ჩვევას ხშირად ფარულ საათებში გადაიტანს. შემდეგი ნაბიჯები, როგორც წესი, უკეთეს შედეგს იძლევა:
- გაიგეთ მიზეზი: თუ ჩვევა დისკომფორტს, უძილობას ან და-ძმის მიმართ ეჭვიანობას ეხმიანება, ჯერ ამას მიხედეთ.
- დადებითად განამტკიცეთ: თითისა და საწოვარას გარეშე გატარებული დღეები ცხრილში აღნიშნეთ და ასაკის შესაფერისი პატარა დღესასწაულით გაუზიარეთ.
- ხელები გაამხიარულეთ: ძილის წინ წიგნი, ფუმფულა სათამაშო ან მასაჟი შესთავაზეთ, როგორც დამშვიდების ალტერნატიული გზები.
- თანდათან წადით: საწოვარას ჯერ დღის განმავლობაში, შემდეგ ძილში შემცირება ბავშვს ნაკლებად ართმევს ძალას.
- ბავშვი ჩართეთ პროცესში: უფრო დიდი ბავშვები უფრო მზად არიან, როცა გადაწყვეტილება საკუთარად ეჩვენებათ.
ამ მეთოდებისდა მიუხედავად თუ ჩვევა გრძელდება და კბილებზე ზემოქმედება ჩანს, ექიმმა ბავშვის ასაკისა და თანამშრომლობის მიხედვით ჩვევის გამაცხრილებელი აპარატი შეიძლება შეგთავაზოთ. ეს აპარატები ბავშვს სასჯელად კი არა, შემახსენებელ დახმარებად უნდა აუხსნათ. ბავშვებთან ზოგადი მიდგომისთვის შეგიძლიათ იხილოთ გვერდები ორთოდონტია ბავშვებში და ადრეული ორთოდონტიული მკურნალობა.
რა ფასდება გასინჯვისას?
ექიმი პირველ რიგში ეკითხება ჩვევის ტიპს, დღის განმავლობაში მის სიხშირეს და რამდენი ხანია გრძელდება. შემდეგ ათვალიერებს წინა კბილების მდებარეობას, პირის დახურვისას წინა მხარეს სივრცე თუ რჩება, სასის სიგანეს და უკანა კბილების თანკბილვას. საჭიროების შემთხვევაში რენტგენითა და გაზომვებით ყბის განვითარებაც ფასდება. მიზანი მხოლოდ „ჩვევის მიტოვება“ კი არა, კბილებისა და ყბის არსებული მდგომარეობის სწორად ინტერპრეტაციაა.
ყოველდღიური რჩევები მშობლებისთვის
- ბავშვის თითის პირიდან გამოღების ნაცვლად შესთავაზეთ აქტივობა, რომელიც ხელებს არ დატოვებს უქმად.
- დაამშვიდეთ ძილის რუტინა; საწოვარას გარეშე ძილზე გადასვლისას შუქი, მუსიკა და ზღაპრის მსგავსი რიტუალები შეიძლება გამოდგეს.
- სახლში ყველას ერთნაირი დამოკიდებულება ბავშვის დაბნეულობას გამორიცხავს.
- ჩვევის მიტოვების შემდეგ უკან დახევა ნორმალურია; მოთმინება და ზეწოლის არგაზრდა გჭირდებათ.
- სტომატოლოგის კონტროლი ბავშვის განვითარების მონიტორინგს ეხმარება, ამიტომ რეგულარული ვიზიტები არ გამოტოვოთ.
როგორ მუშაობს ჩვევის გამაცხრილებელი აპარატი?
ეს აპარატები ძირითადად ზედა კბილებზე მაგრდება და თითის ან ენის უნებლიე განთავსებას ართულებს. ირჩევა ბავშვის ასაკის, თანამშრომლობისა და კბილებში არსებული ცვლილების გათვალისწინებით. დაყენების შემდეგ ლაპარაკსა და ჭამას რამდენიმე დღეში ისევ ეჩვევიან. აპარატი ერთადერთი გამოსავალი კი არა, ბავშვის მოტივაციასთან ერთად გამოყენებული დახმარებაა; ამიტომ პროცესს ოჯახის მხარდაჭერა და რეგულარული კონტროლი განსაზღვრავს.
მოკლე კითხვები
ყველა თითის მწოველ ბავშვს ერღვევა კბილები?
არა. ზემოქმედება ჩვევის ხანგრძლივობაზე, დღიურ სიხშირესა და ბავშვის ყბის აგებულებაზეა დამოკიდებული. მოკლევადიანი და მსუბუქი ჩვევები მუდმივ კვალს ნაკლები ალბათობით ტოვებს.
საწოვარა თითზე უკეთესია?
საწოვარას მიტოვება ხშირად უფრო ადვილია, რადგან მისი ამოღება შესაძლებელია. თუმცა ორივეს ხანგრძლივმა და ინტენსიურმა გამოყენებამ კბილებზე მსგავსი ზემოქმედება შეიძლება იქონიოს.
ჩვევის მიტოვების შემდეგ თავისით გამოსწორდება კბილები?
რძის კბილების პერიოდში მიტოვებისას ცვლილებების ნაწილი უკან ბრუნდება. მუდმივ კბილებში მუდმივი მდგომარეობა თუ ჩამოყალიბდა, შეფასება და საჭიროების შემთხვევაში ორთოდონტიული მკურნალობა შეიძლება გახდეს საჭირო.
როგორ გაიგოთ, რა გიხდებათ?
აქ მოცემული ინფორმაცია ზოგადია; თქვენი შვილისთვის სწორი გეგმა პირის ღრუს გასინჯვისა და ექიმის შეფასების საფუძველზე განისაზღვრება. ჩვენს კლინიკაში (Oran, Çankaya, ანკარა) ამ საკითხებს თქვენს კითხვებთან ერთად პირველი ორთოდონტიული კონსულტაციისას განვიხილავთ.
