Терминдердің жанында тақырып бойынша толығырақ ақпарат берілген беттерге сілтемелер бар. Мұнда таба алмаған термин болса, бізге хабарлай аласыз.
А-дан Я-ға дейін ортодонтиялық терминдер
Ортодонтиялық терминдер сөздігі
Ортодонтиялық тексеру кезінде немесе емдеу жоспарында кездестіруіңіз мүмкін терминдерді қарапайым тілмен түсіндірдік. Протрузия, ретрогнатия, прогнатия, аттачмен, IPR, оверджет, овербайт, ретейнер және басқа терминдерді әліпби ретімен таба аласыз.
- АясыОртодонтия және мөлдір каппалар терминдері
- РетіӘліпби бойынша
- СілтемелерТиісті емдеу беттері
- ЖаңартуларТұрақты толықтырылып отырады
А
- Азу тіс сақинасы (Ортодонтиялық сақина)
Азу тістің айналасына кигізіліп, цементпен бекітілетін жұқа металл сақина. Ол тұрақты аппараттар мен кейбір брекет жүйелерін азу тістерге бекітуге мүмкіндік береді.
- Айқас тістем (Кері тістем)
Ауыз жабылғанда бір немесе бірнеше жоғарғы тіс төменгі тістердің сыртында емес, ішкі жағында орналасады. Бұл алдыңғы немесе артқы тістерде болуы мүмкін.
- Активатор (Моноблок)
Жоғарғы және төменгі тістерді қатар жабатын біртұтас алмалы функционалдық аппарат. Өсу кезеңінде жақтар арасындағы қатынасты бағыттау үшін әдетте түнде және үйде тағылады.
- Ақ дақты зақымданулар (Кіреуке деминерализациясы)
Минералдардың жоғалуынан кіреукеде пайда болатын күңгірт ақ дақтар. Олар әсіресе брекет-жүйемен емдеу кезінде тістер нашар тазаланғанда пайда болуы мүмкін және тіс жегісінің ерте белгісі болуы мүмкін; тұрақты тіс тазалау мен фтор қаупін төмендетеді.
- Алмалы аппарат (Алмалы ортодонтиялық аппарат)
Пациенттер өздері тағып, шеше алатын ортодонтиялық аппараттар. Мөлдір каппалар, алмалы ретейнерлер және кейбір функционалдық аппараттар осы топқа жатады; олардың әсері ұсынылған уақыт бойы тағуға байланысты.
- Аппарат (Ортодонтиялық құрылғы)
Тістерді жылжыту, жақтың дамуын бағыттау немесе қол жеткізілген нәтижені сақтау үшін қолданылатын алмалы немесе тұрақты ортодонтиялық құрылғылардың жалпы атауы.
- Аралас тістесу кезеңі (Аралас тістер кезеңі)
Шамамен 6–12 жас аралығындағы, ауызда сүт тістер мен тұрақты тістер қатар болатын кезең.
- Аттачмен (Каппа аттачмені)
Мөлдір каппалармен емдеу кезінде кейбір тістердің бетіне жапсырылатын тіс түстес шағын композит дөңестер. Олар каппаның тісті тиімдірек ұстауына көмектеседі және белгілі бір қозғалыстарды жүзеге асыруға мүмкіндік береді; емдеу соңында алынады.
- Ауыз ішілік цифрлық сканерлеу (Интраоральды сканерлеу, 3D сканерлеу)
Ауызға енгізілетін шағын сканер арқылы тістер мен қызыл иектің 3D цифрлық моделін жасау. Оны кәдімгі қалып алудың орнына қолдануға болады.
- Ауызбен тыныс алу (Ауыз арқылы тыныс алу)
Көп уақыт мұрынмен емес, ауызбен тыныс алу. Балаларда ол аденоидтардың ұлғаюымен, аллергиямен немесе мұрынның бітелуімен байланысты болуы мүмкін және жақтың дамуына әсер етуі мүмкін; ЛОР-дәрігердің бағалауы ұсынылуы мүмкін.
- Ашық тістем (Апертогнатия)
Ауыз жабылғанда алдыңғы (кейде бүйір) тістер бір-біріне тимей, олардың арасында тік саңылау қалады. Оған саусақ сору, тілдің алға итерілуі немесе қаңқалық факторлар себеп болуы мүмкін.
Б
- Бет асимметриясы (Жақ асимметриясы, латерогнатия)
Беттің оң және сол жақтары арасындағы байқалатын айырмашылық, көбіне төменгі жақтың бір жаққа ығысуымен байланысты. Тістерден туындаған функционалдық ығысулар ортодонтиялық жолмен емделеді, ал қаңқалық асимметриялар қажет болса, хирургиямен бірлесіп бағаланады.
- Бет маскасы (Кері хедгир)
Жоғарғы жақ артта қалғанда оның алға қарай дамуын қолдау үшін ерте жаста қолданылатын ауызсыртылық аппарат.
- Брекет (Брекет-жүйе)
Тіс бетіне жапсырылатын, ортодонтиялық сым өтетін металл немесе керамикадан жасалған шағын бөлшектер. Олар тұрақты ортодонтиялық емдеудің негізгі құрамдас бөлігі.
- Бруксизм (Тіс қайрау, тісті қысу)
Тістерді еріксіз қысу немесе қайрау, көбіне ұйқы кезінде. Ол тістердің мүжілуімен, жақ бұлшықеттерінің шаршауымен және бас ауруымен байланысты болуы мүмкін; бағалау және қажет болса, түнгі қорғағыш каппа ұсынылуы мүмкін.
Г
- Гербст аппараты (Гербст)
Тістерге бекітілетін, төменгі жақты үнемі алдыңғы қалыпта ұстайтын тұрақты функционалдық аппарат. Әдетте төменгі жақтың артта қалуында өсудің кейінгі кезеңдеріне қарай қолданылады.
Д
- Дәл ойық (Каппадағы ойық, ілмекке арналған ойық)
Эластикті бекіту үшін мөлдір каппаның шетінде кесілген шағын ойық немесе терезе. Ол тістемді түзету үшін эластиктерді каппалармен бірге қолдануға мүмкіндік береді.
- Дәлдік қанатшалары (Төменгі жақты алға шығару қанатшалары)
Төменгі жақты алға шығаруға арналған мөлдір каппалардың бүйір бөліктеріне қосылған, төменгі жақты алдыңғы қалыпта ұстауға көмектесетін шығыңқы бөліктер.
- Диастема (Тістер арасындағы саңылау)
Тістер арасындағы саңылау, көбіне жоғарғы екі алдыңғы тістің арасында болады.
- Дистализация (Дистальды жылжыту, тістерді артқа жылжыту)
Тістерді ауыздың артқы жағына қарай жылжыту. Ол тығыз орналасуда орын табу немесе тістемді түзету үшін мөлдір каппалармен, брекет-жүйемен немесе арнайы аппараттармен жоспарлануы мүмкін.
- Доғалы сым (NiTi сым, болат сым)
Брекет-жүйемен емдеудегі брекет ойықтары арқылы өтіп, тістерді жылжытатын негізгі сым. Емдеу барысында ол қалыңдығы мен материалы әртүрлі (никель-титан, тот баспайтын болат) сымдармен ауыстырылады.
Е
- Екінші кезеңдегі емдеу (2-кезең, кешенді емдеу)
Ерте (1-кезең) емдеуден кейін, барлық тұрақты тістер шыққаннан соң жүргізілетін ортодонтиялық емдеудің екінші кезеңі. Ол тістердің соңғы орны мен тістемді нақтылауға бағытталған; оның қажеттілігі 1-кезеңнің соңында бағаланады.
- Ерте ортодонтиялық емдеу (1-кезең, алдын алу емі)
Барлық тұрақты тістер шықпай тұрып, әдетте 6–10 жас аралығында жақтың дамуын бағыттау немесе болашақ мәселелерді азайту үшін жүргізілетін шектеулі емдеу.
- Ерін мен таңдай жырығы (Бет-ауыз жырығы)
Даму кезінде ерін және/немесе таңдай толық бітіспейтін, туа біткен жағдай. Емдеу – хирургия, ортодонтия және логопедия сияқты бірнеше сала бірлесіп жүргізетін ұзақ мерзімді үдеріс.
Ж
- Жеделдетілген ортодонтия (Микроостеоперфорация)
Тіс қозғалысын жылдамдатуға бағытталған шағын хирургиялық емшаралар немесе құрылғылар сияқты әдістердің жалпы атауы. Ғылыми дәлелдер әдіске қарай әртүрлі; ол әр жағдайда сай келмейді және қажет емес.
- Жоғарғы жақтың артта қалуы (Максиллярлық ретрузия)
Жоғарғы жақ алға қарай жеткілікті дамымай, төменгі жақтың артында орналасқан.
- Жүгенше (Ерін жүгеншесі, френэктомия)
Ерінді немесе тілді қызыл иекке және ауыз түбіне бекітетін жұқа тін жолағы. Жоғарғы еріннің қалың жүгеншесі алдыңғы тістер арасындағы саңылауды жабуды қиындатуы мүмкін.
И
- Интрузия (Тісті сүйекке батыру)
Тісті түбірі бағытында сүйек ішіне қарай жылжыту. Мысалы, терең тістемді түзету үшін алдыңғы тістердің интрузиясы жоспарлануы мүмкін.
К
- Камуфляждық емдеу (Ортодонтиялық камуфляж)
Қаңқалық сәйкессіздікте жақтардың орнын өзгертпей, тістердің еңісін түзету арқылы тістем мен сыртқы көріністі жақсарту.
- Каппа (Мөлдір каппа, элайнер)
Тістерді жоспарланған орнына қарай шағын қадамдармен жылжытатын, жеке жасалған, алмалы мөлдір пластик құрылғы.
- Каппаның отырмауы (Жоспардан ауытқу, каппаның нашар отыруы)
Мөлдір каппа тістерге толық отырмай, каппа мен тістер арасында саңылау қалатын жағдай. Ол каппалар жеткілікті уақыт тағылмағанда немесе тістер жоспардағыдай жылжымағанда болуы мүмкін; мұны байқасаңыз, ортодонтыңызға хабарлаңыз.
- Квад-хеликс (Тұрақты кеңейткіш аппарат)
Азу тістерге сақиналар арқылы бекітілетін, төрт иірімі бар сымнан жасалған кеңейткіш аппарат. Ол тар жоғарғы тіс доғасын кеңейту және кейбір айқас тістемдерді түзету үшін қолданылады.
- Керамикалық брекеттер (Мөлдір брекеттер, тіс түстес брекеттер)
Тіс түстес немесе мөлдір керамикалық материалдан жасалған брекеттер. Олар металл брекеттерге қарағанда аз байқалады; мұқият тазалау және бояйтын тағамдарға назар аудару қажет.
- КЛКТ (Конусты сәулелі компьютерлік томография, CBCT, 3D тіс түсірілімі)
Тістердің, түбірлердің және жақ сүйектерінің 3D көрінісін беретін стоматологиялық бейнелеу әдісі. Ол қажет болғанда, мысалы шықпай қалған тістерде немесе арнайы жоспарлауды қажет ететін жағдайларда қолданылады; әр пациентке әдеттегідей түсірілмейді.
Қ
- Қайшы тәрізді тістем (Буккальды айқас тістем, Броди тістемі)
Жоғарғы артқы тістер төменгі артқы тістердің толығымен сыртына жабылып, олардың шайнау беттері түйіспейді. Әдетте бір немесе бірнеше тісті қамтиды және тістемді түзетуді қажет етуі мүмкін.
- Қаңқалық сәйкессіздік (Қаңқалық тістем ақауы)
Жоғарғы және төменгі жақ сүйектерінің мөлшеріндегі, орналасуындағы немесе өзара қатынасындағы сәйкессіздік. Тістерге байланысты мәселелерден айырмашылығы, емдеу өсуді бағыттауды немесе хирургияны қажет етуі мүмкін.
- Қосымша каппалар (Рефайнмент, түзету)
Алғашқы серияның соңында тістер жоспарланған орнына толық жетпегенде, жаңа сканерлеу негізінде жасалатын қосымша каппалар. Биологиялық жауап әр адамда әртүрлі болғандықтан, бұл мөлдір каппалармен емдеудегі жиі кездесетін кезең.
- Қызыл иекті күлкі (Қызыл иектің шамадан тыс көрінуі)
Күлгенде жоғарғы қызыл иектің айқын көрінуі. Себебі тістердің орналасуы, қызыл иек, жоғарғы ерін немесе жақ құрылымы болуы мүмкін; емдеу нұсқасы себебіне байланысты.
- Қызыл иектің төмен түсуі (Гингивалды рецессия)
Қызыл иектің кейін шегініп, тіс түбірінің бетін ашып қалуы. Оған тісті қатты тазалау, қызыл иек ауруы, жұқа қызыл иек немесе тістің орналасуы әсер етуі мүмкін; қызыл иектің жағдайы ортодонтиялық жоспарлаудың бөлігі ретінде бағаланады.
Л
- Лигатура (Эластикалық лигатура, лигатуралық сым)
Доғалы сымды брекет ойығында ұстап тұратын шағын эластикалық сақина немесе жұқа сым. Эластикалық лигатуралар әдетте бақылау қаралуларында ауыстырылады.
- Лингвалды брекеттер (Ішкі брекеттер)
Тістердің тіл жақ бетіне жапсырылатын, сырттан көрінбейтін брекеттер.
М
- Максилла (Жоғарғы жақ)
Жоғарғы жақ сүйегінің медициналық атауы.
- Малокклюзия (Тістем ақауы)
Тістер мен жақтардың қалыпты тістем қатынасынан ауытқуы. Бұл ортодонтиялық мәселелердің жалпы атауы.
- Мандибула (Төменгі жақ)
Төменгі жақ сүйегінің медициналық атауы.
- Мини-винт (Уақытша тірек құрылғысы, TAD)
Ортодонтиялық күш беру үшін тірек ретінде сүйекке уақытша орнатылатын шағын титан бұрандалар. Емдеу соңында алынады.
- Мөлдір каппалармен емдеу (Элайнер терапиясы, сымсыз ортодонтия)
Тістерді ретімен ауыстырылатын, жеке жасалған мөлдір каппалар арқылы жылжытатын ортодонтиялық емдеу әдісі.
- Мөлдір таңдай кеңейткіш (Invisalign Palatal Expander, алмалы таңдай кеңейткіш)
Өсіп келе жатқан балаларда тар жоғарғы жақты кеңейту үшін қолданылатын, мөлдір материалдан жасалған алмалы аппарат. Кеңейту кезең-кезеңімен ауыстырылатын бөліктер арқылы жүзеге асады; сай келетін-келмейтіні тексеру кезінде бағаланады.
Н
- Нэнс аппараты (Нэнс ұстағыш доғасы)
Жоғарғы азу тістерге бекітілетін, таңдайдың алдыңғы бөлігіне тірелетін шағын акрил түймесі бар сымды аппарат. Ол азу тістердің алға жылжуын тоқтату және орынды сақтау үшін қолданылады.
О
- Обструктивті ұйқы апноэсы (ОҰА)
Ұйқы кезінде жоғарғы тыныс жолдарының қайталап тарылуы немесе бітелуі салдарынан тыныс алудың қысқа уақытқа тоқтауы. Ол ұйқыны зерттеу арқылы анықталады; кейбір жағдайларда стоматология мен ортодонтия емдеу жоспарында рөл атқаруы мүмкін.
- Овербайт (Тік жабылу)
Ауыз жабылғанда жоғарғы алдыңғы тістердің төменгі алдыңғы тістерді тік бағытта қаншалықты жабатыны. Ұлғайған овербайт терең тістем, ал теріс мәні ашық тістем деп аталады.
- Оверджет (Көлденең жабылу)
Жоғарғы алдыңғы тістердің төменгі алдыңғы тістердің алдында тұратын көлденең қашықтығы. Ұлғайған оверджет алға шығыңқы тістерді, ал теріс мәні алдыңғы айқас тістемді білдіреді.
- Орта сызықтың ығысуы (Орта сызықтың жылжуы)
Жоғарғы және төменгі алдыңғы тістердің ортасынан өтетін сызықтардың бір-бірімен немесе беттің ортасымен сәйкес келмеуі. Оған тістер немесе жақ асимметриясы себеп болуы мүмкін.
- Ортогнатиялық хирургия (Жақ хирургиясы)
Жақтардың айқын қаңқалық сәйкессіздіктерінде ортодонтиялық емдеумен бірге жоспарланатын, жақтардың орнын хирургиялық жолмен өзгертетін ота.
- Ортодонт (Ортодонт маман)
Стоматологиялық білім алғаннан кейін ортодонтия бойынша мамандандырылған дайындықтан өткен тіс дәрігері. Ортодонттар тістер мен жақтардың ақауларын анықтап, емдейді.
- Ортодонтия (Ортодонтиялық емдеу)
Тістер мен жақтардың орналасуы мен өзара қатынасындағы ақауларды анықтайтын, алдын алатын және емдейтін стоматология саласы.
- Ортодонтиялық келісім формасы (Ақпараттандырылған келісім)
Емдеу басталмас бұрын қол қойылатын, пациентті емдеудің мақсаты, ұзақтығы, ықтимал қауіптері мен баламалары туралы хабардар ететін форма. Балалар үшін оған ата-анасы немесе заңды өкілі қол қояды.
- Ортодонтиялық түйме (Жапсырмалы түйме)
Тіс бетіне жапсырылатын түйме пішінді шағын бөлшек. Әдетте мөлдір каппамен немесе брекет-жүйемен емдеу кезінде эластиктерді бекіту үшін қолданылады және емдеу соңында алынады.
- Орын ұстағыш (Орын сақтағыш аппарат)
Сүт тісі ерте түсіп қалғанда, тұрақты тіс шыққанша бос орынды сақтап тұратын аппарат.
Ө
- Өзін-өзі лигирлейтін брекеттер (Damon брекеттері)
Доғалы сымды эластикалық лигатураның орнына кірістірілген шағын қақпақша немесе қысқыш арқылы ұстайтын брекет түрі. Қай брекет жүйесінің сай келетіні жағдайға байланысты.
- Өсудің қарқынды кезеңі (Жыныстық жетілу кезіндегі өсу)
Бой мен жақтың ең жылдам өсетін жыныстық жетілу кезеңі. Төменгі жақтың артта қалуы сияқты қаңқалық ақауларды емдеуде уақытты таңдау үшін маңызды.
П
- Панорамалық рентген суреті (ОПГ, ортопантомограмма)
Барлық тістерді, түбірлерді, шықпай қалған және жоқ тістерді және жақ сүйектерін бір суретте көрсететін рентген суреті.
- Прогнатия (Алға шығыңқы жақ)
Жақтың, көбіне төменгі жақтың, қалыптыдан алға қарай орналасуы.
- Проклинация (Алға қисайған тістер)
Алдыңғы тістердің әдеттегіден көбірек алға қисаюы. Ол алға шығыңқы көрініс беруі мүмкін; емдеуде қисаюды мөлдір каппалармен немесе брекет-жүйемен түзетуге болады.
- Протрузия (Алға қисайған тістер)
Тістердің немесе жақтың қалыптыдан алға қарай орналасуы немесе алға қисаюы. «Протрузиялық» сөзі алға орналасқан дегенді білдіреді; мысалы, протрузиялық алдыңғы тістер алға шығыңқы тістерді сипаттайды.
Р
- Ретейнер (Ретенциялық аппарат)
Ортодонтиялық емдеуден кейін қолданылатын, тұрақты сым немесе мөлдір каппаға ұқсас алмалы науа түріндегі ретенциялық аппарат.
- Ретенция (Ретенция кезеңі)
Белсенді ортодонтиялық емдеуден кейінгі, тістерді жаңа орнында ұстап тұратын кезең.
- Ретенцияланған тіс (Шықпай қалған тіс)
Шығатын уақытында ауызға шықпай, сүйек ішінде қалып қойған тіс. Көбіне ақыл тістерде және жоғарғы сүйір тістерде кездеседі.
- Ретрогнатия (Ретрузия)
Жақтың, әдетте төменгі жақтың, қалыптыдан артқа қарай орналасуы.
- Рецидив (Ортодонтиялық рецидив)
Ортодонтиялық емдеуден кейін тістердің бұрынғы орнына қарай кері жылжуы. Оның алдын алуға ретейнерлер көмектеседі.
- Ротация (Бұрылған тіс)
Тістің өзінің ұзын осінің айналасында бұрылып тұруы немесе емдеу кезінде оны осы осьтің айналасында бұру. Мөлдір каппалармен емдеуде ротацияларды бақылау үшін аттачмендер қолданылуы мүмкін.
С
- Самай-төменгі жақ буынының бұзылысы (СТЖБ бұзылысы, жақ буынының бұзылысы)
Жақ буыны мен оның айналасындағы бұлшықеттердің ауыру, сыртылдау немесе ауыздың шектеулі ашылуы сияқты мәселелерінің жалпы атауы. Себептері өте әртүрлі; бағалауды тіс дәрігері және қажет болса, басқа мамандар жүргізеді.
- Саусақ сору (Бас бармақ сору, емізік әдеті)
Баланың бас бармағын, саусағын немесе емізікті сору әдеті. Тұрақты тістер шыға бастағаннан кейін де жалғасса, ашық тістемге, алдыңғы тістердің алға қисаюына және айқас тістемге ықпал етуі мүмкін.
- Сериялық экстракция (Сүт тістерді жоспарлы жұлу)
Тістері өте тығыз орналасқан балаларда тұрақты тістер біркелкі шығуы үшін белгілі бір сүт тістерді, кейде тұрақты тістерді белгіленген ретпен жоспарлы түрде жұлу. Ол таңдаулы жағдайларда қолданылады және мұқият бақылауды қажет етеді.
- Сүт тістесу кезеңі (Сүт тістер кезеңі)
Шамамен 3–6 жас аралығындағы, ауызда тек сүт тістер болатын кезең.
Т
- Тағу индикаторы (Көк нүкте, тағу көрсеткіші)
Кейбір мөлдір каппалардағы, каппа тағылған сайын біртіндеп оңып кететін шағын белгі. Ол ортодонт пен ата-анаға каппаның қаншалықты тұрақты тағылатыны туралы жалпы түсінік береді; бұл уақыттың нақты өлшемі емес.
- Таңдайды кеңейту (Жоғарғы жақты жылдам кеңейту, RPE)
Таңдайдың ортасындағы тігісті ашу арқылы тар жоғарғы жақты кеңейтуге бағытталған ортодонтиялық емдеу. Әдетте өсу кезеңінде бұрандалы аппараттармен жүргізіледі.
- Терең тістем (Тік жабылудың ұлғаюы)
Ауыз жабылғанда жоғарғы алдыңғы тістер төменгі алдыңғы тістерді қалыптыдан артық жабады.
- Торк (Түбірдің еңісі)
Тіс түбірінің сүйек ішіндегі алға-артқа еңісін өзгертетін айналмалы қозғалыс.
- Төменгі жақты алға шығару (Мандибуланы алға жылжыту)
Өсу кезеңінде төменгі жақты алға қарай орналастыру арқылы оның дамуын қолдауға бағытталған емдеу тәсілі.
- Төменгі жақтың алға шығуы (Прогнатизм, III класс, мезиальды тістем)
Төменгі жақ жоғарғы жаққа қарағанда алға қарай орналасқан. Төменгі алдыңғы тістер көбіне жоғарғы алдыңғы тістердің алдына жабылады.
- Төменгі жақтың артта қалуы (Ретрогнатия, мандибулалық ретрузия)
Төменгі жақ жоғарғы жаққа және беттің басқа құрылымдарына қарағанда артқа қарай орналасқан. Ортодонтияда әдетте II класты тістеммен бірге кездеседі.
- Транспалатальды доға (TPA, таңдай доғасы)
Жоғарғы оң және сол азу тістерді таңдай арқылы жалғайтын сым. Ол азу тістерді орнында ұстау (тірек) немесе оларды сәл бұру үшін қолданылады.
- Туа біткен тіс жоқтығы (Гиподонтия, тіс агенезиясы)
Бір немесе бірнеше тұрақты тістің мүлдем қалыптаспауы. Көбіне жоғарғы бүйір күрек тістер мен кіші азу тістерде кездеседі; бос орын ортодонтиялық жолмен жабылуы немесе болашақ имплант не протез үшін сақталуы мүмкін.
- Тұрақты аппарат (Тұрақты ортодонтиялық аппарат)
Тістерге жапсырылатын немесе сақиналармен бекітілетін, пациент өзі шеше алмайтын ортодонтиялық аппараттар. Брекет-жүйе, тұрақты кеңейткіш аппараттар және тұрақты функционалдық аппараттар осы топқа жатады.
- Тұрақты ретейнер сымы (Лингвалды ретейнер, жапсырмалы ретейнер)
Алдыңғы тістердің ішкі бетіне жапсырылатын жұқа сым. Тістердің кері жылжуына жол бермеу үшін ауызда ұзақ уақыт тұра алады.
- Түбір резорбциясы (Түбірдің қысқаруы)
Тіс түбірі ұшының сәл қысқаруы. Бұл ортодонтиялық емдеудің белгілі, әдетте жеңіл қаупі; сондықтан рентген суреттері емдеуге дейін және қажет болса, емдеу кезінде бағаланады.
- Түнгі қорғағыш каппа (Окклюзиялық шина, тістем шинасы)
Тісті қысу немесе қайрау кезінде тістерді мүжілуден қорғау үшін түнде тағылатын, жеке жасалған қорғағыш. Ол ортодонтиялық каппа немесе ретейнермен бірдей емес.
- Тігіс (Таңдай тігісі)
Сүйектер арасындағы байланыс сызығы. Өсу кезеңінде таңдай тігісі әлі толық бітіспегендіктен, бұл кезеңде таңдайды кеңейту оңайырақ.
- Тілдің алға итерілуі (Тілдің дұрыс емес орналасуы)
Жұтыну мен сөйлеу кезінде тілдің алдыңғы тістерге немесе олардың арасына итерілуі. Ол ашық тістемнің дамуына немесе қайта пайда болуына ықпал етуі мүмкін.
- Тірек (Ортодонтиялық тірек, анкораж)
Ортодонтиялық емдеуде қажетсіз тіс қозғалысын болдырмау үшін қолданылатын тұрақты тірек нүктесі. Тірек үшін азу тістер, транспалатальды доға, мини-винттер немесе эластиктер қолданылуы мүмкін.
- Тістем (Окклюзия)
Ауыз жабылғанда жоғарғы және төменгі тістердің бір-бірімен жанасу тәсілі.
- Тістердің тығыз орналасуы (Қисық тістер)
Жақта орын жеткіліксіз болғанда тістердің бір-бірін басып қалуы, бұрылуы немесе қатардан шығып кетуі.
Ф
- Фарфор винирлер (Ламинат винирлер)
Алдыңғы тістердің алдыңғы бетіне жапсырылатын жұқа фарфор қабықшалар. Олар түс, пішін немесе шағын саңылаулар сияқты эстетикалық себептермен қолданылады; кейбір жағдайларда алдымен тістердің орны ортодонтиялық емдеумен түзетіледі.
- Функционалдық аппарат (Функционалдық құрылғы)
Өсу кезеңінде төменгі жақты алға қарай орналастыру арқылы оның дамуын қолдауға бағытталған алмалы немесе тұрақты аппараттар.
Х
- Хедгир (Ауызсыртылық аппарат)
Басқа немесе мойынға тағылып, ауыз ішіндегі құрылғыға жалғанатын, жоғарғы жақтың немесе азу тістердің алға жылжуын шектеу үшін қолданылатын аппарат.
- Хоули ретейнері (Хоули аппараты, сымды ретейнер)
Акрил негізден және алдыңғы тістердің бойымен өтетін жұқа сымнан тұратын алмалы ретейнер. Ол берік және қажет болғанда оған шағын түзетулер енгізуге болады.
Ц
- Цефалометрия (Бүйірлік телерентгенограмма)
Бастың бүйірлік рентген суретінде жасалған өлшемдер арқылы жақтар мен тістердің бір-біріне қатысты орнын бағалау.
- Цифрлық күлкі дизайны (DSD)
Фотосуреттер, бейне және цифрлық сканерлеу деректерін пайдаланып, күлкідегі ықтимал өзгерістерді компьютерде жоспарлау. Ортодонтиялық және эстетикалық емдеулер бірге жоспарланғанда пайдалы құрал; симуляция соңғы нәтижеге уәде емес.
Ч
- Чьюи (Каппаны отырғызғыш)
Мөлдір каппалардың тістерге толық отыруына көмектесу үшін бірнеше минут бойы ақырын тістелетін жұмсақ пластик цилиндр.
Э
- Экструзия (Тісті сүйектен шығару)
Тісті түбірінен алыс, сүйектен ауыз қуысына қарай жылжыту. Ол ашық тістемді түзету немесе толық шықпаған тісті орнына келтіру үшін қолданылуы мүмкін.
- Эластиктер (Резеңке тартқыштар)
Жоғарғы және төменгі жақтар арасында күш беру үшін брекеттерге немесе мөлдір каппаларға бекітілетін шағын резеңке сақиналар. Олар тістем қатынасын түзетуге көмектеседі.
C
- ClinCheck (Цифрлық емдеу жоспары)
Invisalign жүйесінде қолданылатын цифрлық емдеу жоспарлау бағдарламасының атауы. Ол тістердің жоспарланған қозғалыстарын басынан аяғына дейін 3D форматта көрсетеді.
E
- Essix ретейнері (Вакуумды қалыпталған ретейнер, мөлдір ретейнер)
Жұқа, қыздыру арқылы қалыпталған мөлдір пластиктен жасалған алмалы ретейнер. Ол барлық тістерді жабады, байқала қоймайды және емдеуден кейін тістерді орнында ұстау үшін қолданылады.
I
- I класты тістем (Азу тістердің қалыпты қатынасы)
Жоғарғы және төменгі азу тістер қалыпты қатынаста болатын тістем түрі. Тістердің тығыз орналасуы немесе саңылаулар сияқты тістерге байланысты мәселелер бәрібір болуы мүмкін.
- II класты тістем (Дистальды тістем)
Төменгі тістер, көбіне төменгі жақ та, жоғарғы тістерге қарағанда артқа қарай орналасатын тістем түрі.
- III класты тістем (Мезиальды тістем)
Төменгі тістер, көбіне төменгі жақ та, жоғарғы тістерге қарағанда алға қарай орналасатын тістем түрі.
- Invisalign First (Балаларға арналған мөлдір каппалар, 1-кезең каппалары)
Сүт тістер мен тұрақты тістер қатар болатын аралас тістесу кезеңінде (шамамен 6–10 жас) ерте ортодонтиялық емдеу үшін қолданылатын мөлдір каппа хаттамасы. Ол тіс доғасын кеңейту немесе тұрақты тістерге орын дайындау үшін жоспарлануы мүмкін.
- IPR (Тісаралық стриппинг, тістер арасын жұқарту)
Орын табу немесе тістердің пішінін түзету үшін тістердің бүйір беттерінен қауіпсіз шекте өте аз мөлшерде кіреукені жұқарту.
- iTero сканері (iTero Element, ауыз ішілік сканер)
Align Technology компаниясы шығаратын ауыз ішілік цифрлық сканерлер тобының атауы. Ол қалып массасынсыз бірнеше минутта тістердің 3D моделін жазып алады; бұл модель емдеуді жоспарлау үшін қолданылады.
S
- SmartForce мүмкіндіктері (SmartForce, оңтайландырылған аттачмендер)
Align Technology компаниясының Invisalign каппаларында белгілі бір тіс қозғалыстарын бақылау үшін қолданылатын аттачмен мен каппа пішіні ерекшеліктеріне берген сауда атауы. Қай мүмкіндіктердің қолданылатыны цифрлық емдеу жоспарында шешіледі.
- SmartTrack (SmartTrack материалы, Invisalign каппаларының материалы)
Align Technology компаниясы Invisalign каппалары үшін қолданатын көпқабатты термопластик материалдың сауда атауы. Ол каппалардың тістерге тығыз отыруына және жоспарланған күшті тістерге беруіне арналған.
T
- Twin Block (Twin Block аппараты)
Өсу кезеңінде төменгі жақтың артта қалуын түзету үшін қолданылатын, жоғарғы және төменгі екі бөліктен тұратын алмалы функционалдық аппарат. Оның көлбеу беттері төменгі жақты алға бағыттайды.
V
- Vivera ретейнері (Vivera)
Align Technology компаниясы цифрлық сканерлеу деректері бойынша жасайтын алмалы мөлдір ретейнердің сауда атауы. Әдетте емдеуден кейін тістерді жаңа орнында ұстау үшін түнде тағылады.